Marleen en Wietse

Een blond Guatemalteekje

2011-11-25T09:50:00.010-06:00

Omdat Maya in Guatemala geboren is, heeft ze de Guatemalteekse nationaliteit. Bij het inschrijven bij het geboorteregister in Guatemala stad (waar ze in het ziekenhuis is geboren) heeft ze dan ook net als alle andere Guatemalteken 2 achternamen gekregen; die van haar vader en van haar moeder. Omdat we haar ook graag de Nederlandse nationaliteit en een paspoort willen geven zijn we afgelopen weken de procedures daarvoor gestart. Een hoop papierwerk met handtekeningen en stempels van verschillende instituten, tot we de aanvraag konden indienen bij de Nederlandse ambassade.

Er moest ook een pasfoto van Maya gemaakt worden. Dat blijkt moeilijk te zijn als je nog maar een maand oud bent. Het werd een interessant projectje om haar in de lens te laten kijken zonder handen of voeten van ouders in beeld te krijgen. De fotograaf gooide een rammelaar in de strijd en dat leverde uiteindelijk een foto op die voldoet aan alle regels, en een heel verbaasde Maya op de foto.

Maya's eerste pasfoto

Over een week zou haar Nederlandse paspoort er moeten zijn, met als opmerkelijk detail dat de 2 achternamen ook hierin automatisch worden overgenomen. Als we dat niet willen kunnen we (binnen 2 jaar) een nieuw paspoort voor haar aanvragen met maar 1 achternaam. Zoniet, dan zullen ook al onze eventuele volgende kinderen onze twee achternamen krijgen. We denken er nog even over na. Maya Vroom Willemsen, het klinkt wel bijzonder, maar ook een beetje nep adel a la Yolanthe Cabau van Kasbergen.

Ze trekt hier in ieder geval meer dan genoeg aandacht om de concurrentie met bovengenoemde aan te gaan. Een blond Guatemalteekje, dat wil iedereen wel even van dichtbij bekijken.

Binnenkort kan ze dus met ons op reis. We hopen in de loop van 2012 terug naar Europa te verhuizen. Maar daarover later meer, als er meer duidelijk is.

De tweede ronde - verkiezingen 2011

2011-11-25T09:46:00.003-06:00

Bij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen voor 2012-2015 heeft, zoals voorspeld, Otto Pérez Molina gewonnen, de oud-leger generaal van de Patriotten Partij die campagne voerde voor een ‘harde hand beleid’. Voor het eerst sinds het einde van de burgeroorlog (die eindigde in 1996) krijgt Guatemala daarmee weer een militair regime en het leger gaat weer de straat op.

Er valt veel te zeggen over de historie en reputatie van deze man en wat dit zal gaan betekenen in de toekomst, maar daar ga ik mijn vingers niet aan branden (meer weten? Een analyse op noticias: http://www.noticias.nl/achtergrond_artikel.php?id=2798)

Wat ik denk dat deze uitkomst vooral laat zien, is dat de bevolking, met name in de hoofdstad, zich meer zorgen maakt over de dagelijkse realiteit dan over het verleden en verre toekomst. Zij zijn zo moe en bang van het geweld en de criminaliteit om hen heen dat zij kiezen voor een harde aanpak. Of dat ook zal gaan werken, zullen we moeten afwachten...

Ze is er ! Maya!

2011-10-18T14:21:00.006-06:00

Maya is op 16 oktober om 11:07 Guatemalteekse tijd geboren. Ze woog bij haar geboorte 3400 gram, en is 49 cm lang. Moeder en dochter maken het uitstekend (vader ook trouwens). Aangezien een beeld meer zegt dan duizend woorden, en we nogal veel woorden nodig zouden hebben om te beschrijven hoe we ons voelen, hieronder wat eerste foto's:

Maya heeft als geboorte Nahual Q'ANIL meegekregen. Volgens populaire Maya traditie krijgt elk kind bij haar geboorte een soort sterrenbeeld uit de Maya mythologie. Q'ANIL staat in het kort symbool voor het zaad en het begin van nieuw leven. Veel boeren organisaties waar Marleen en ik mee werken heten Q'ANIL vanwege de directe link met landbouw en vruchtbaarheid. Een prachtige en - voor ons - zeer toepasselijke nahual dus. Meer informatie op het internet, onder andere hier.

Wat zal het worden?

2011-10-03T14:25:00.011-06:00

Wie zwanger is komt in een nieuwe wereld terecht waarin je ineens anders benaderd kunt worden door de mensen om je heen. Hier, waar alles voor ons toch al wat anders in elkaar zit, moeten we een beetje wennen aan al het nieuwe.

De mensen met wie ik werk nemen fruit voor me mee als ze naar de workshops komen of geven me een extra beker maïspap tussendoor. Hoe arm de mensen zelf soms ook zijn, ze lijken zich nu meer om mijn gezondheid te bekommeren. Auto’s op straat stoppen als ik wil oversteken (zeldzaam hier). In de bus mag ik voorin want dat hobbelt minder. Mensen willen mijn boodschappen voor me dragen en lachen vriendelijker dan ooit. Er wordt eigenlijk door iedereen een beetje voor me gezorgd en dat voelt wel gezellig.

Tegelijkertijd lijkt het ook alsof ik publiek bezit geworden ben. Iedereen, bekenden en onbekenden, mannen, vrouwen en kinderen, midden op straat of in een winkel, raken mijn buik aan zonder zich af te vragen of ik dat fijn vind. Dat weet ik zelf ook niet eigenlijk. Dat het goed bedoeld en hier normaal is, daar twijfel ik niet aan.

Een blond meisje is altijd interessant. Ik had verwacht dat de aandacht – bouwvakker stijl – op straat wel op zou houden zodra mijn dikke buik beter zichtbaar werd. Maar nee, dezelfde types komen die buik gewoon aanraken met het commentaar ‘Ik heb nog nooit een zwanger blondje gezien, wat zie je er goed uit!!!’. (Zucht...)

Iedereen lijkt al te kunnen zeggen of er een jongetje of meisje op komst is. Er zijn 3 theorieën voor zover ik ontdekt heb:

1. Heb je alleen een dikke buik maar is de rest van je lijf nog hetzelfde, dan krijg je een jongetje. Ben je totaal dik en hormonaal ontploft, dan wordt het een meisje. Volgens die theorie krijgen we een jongetje (zie foto).

2. ‘Hou mijn zoontje eens vast’, zegt Alessandro. Zoon Constantín vindt het best, die kijkt me lachend aan. ‘Je krijgt een meisje’, zegt Alessandro. ‘Als het een jongetje was geweest zou hij huilen.’
3. Heb je veel trek in chocolade? Meisje. Limoen? Jongetje. Uitkomst: allebei evenveel en liefst gecombineerd...
Stand: 2-2 Niet echt waterdicht dus die theorieën ;-)

Dat het belangrijk is dat iedereen al weet of je een jongetje of meisje krijgt bleek toen mijn collega’s een Baby Shower organiseerden. Een Noord Amerikaanse traditie waarbij spelletjes worden gedaan. Ik moest met een blinddoek om een babypop aankleden en voordoen hoe je een baby op je rug in een doek wrapt zoals ze dat hier doen. Mijn collega’s moesten raden hoe dik mijn buik was door een stuk wc papier van die lengte af te scheuren. Iedereen die er meer dan een velletje naast zat moest een muntje doneren voor de eerste spaarpot van de baby. En, belangrijk: je krijgt ook kadootjes, bij voorkeur synthetische spullen in roze dan wel blauw in bijpassende kado tasjes. Maar doorvoor moet het natuurlijk wel vast duidelijk zijn wat het wordt....

Ten slotte is er nog het medische verhaal dat hier wat anders werkt. Er zijn heel goede ziekenhuizen en artsen weten we inmiddels, daar hoeven we ons geen zorgen over te maken. Maar de standaard procedures zijn toch wat anders. Zo had ik de kinderarts aan de telefoon om wat dingen door te spreken. Tussen mijn vragen over couveusebeleid en vaccinaties door kwam zij met de vraag of we in het geval van een meisje gelijk na de geboorte oorbellen wilden laten zetten of dat we dat later deden. ‘Wat?!’ reageerde ik verbaasd, ‘dat is kindermishandeling toch?’ Nee hoor, een hele normale service die kinderartsen hier verlenen, volgens haar.

We wachten in spanning af en proberen voorbereid te zijn op dat het allemaal waarschijnlijk anders zal gaan dan we denken. Het zal niet lang meer duren...

De eerste ronde - verkiezingen 2011

2011-09-25T15:01:00.017-06:00

11 september was een belangrijke dag voor Guatemala: de dag van de verkiezingen. Er werd gestemd voor een president en vice-president, burgemeesters, en dan ook nog nationale, departementale en Centraal Amerikaanse congres leden. 6 vliegen in 1 klap dus.

In een eerder stuk schreven we al een keer iets over hoe heftig de verkiezingscampagnes er hier aan toe gingen. De laatste maanden liep de publiciteit aan de kant van de weg echt de spuigaten uit, hoorde je op de radio niet veel anders meer dan liedjes van de partijen en doken hysterische propaganda teams overal op. Nogal een contrast dus met de speciaal door de gemeente geplaatste publiciteitsborden waar politieke partijen in Nederland braaf hun postertjes op plakken.

Grote ophef ontstond een paar maanden geleden toen de vrouw van de huidige president besloot om van hem te scheiden zodat ze zich legaal kandidaat kon stellen voor het presidentschap. Het hele land viel erover. Er werd eerst nog gespeculeerd dat alles een complot zou zijn om veel media aandacht te krijgen. Maar uiteindelijk werd haar kandidatuur door de kiesraad afgekeurd omdat er sprake zou zijn van fraude, en dus ging de regerende partij UNE de verkiezingen in zonder presidentskandidaat. Weer iedereen op z’n kop natuurlijk.

Al gauw gingen er mails rond met allerlei stripjes en flauwe grappen over de strijd van Sandra Torres (ex-presidentsvrouw)

Een dag voor de verkiezingen was de spanning goed te voelen. Met name omdat in de supermarkten de drank schappen werden afgedekt. Tja, het is natuurlijk wel de bedoeling dat je een beetje nuchter kunt stemmen...

Een man pakt nog gauw een fles mee voordat om precies 11.50 het schap dicht gaat

De uitslagen: die laten zien dat geen enkele kandidaat voor het presidentschap meer dan 50% van de stemmen gehaald heeft, wat betekent dat er een 2e ronde komt in november waarbij de 2 hoogst geëindigde kandidaten tegen elkaar strijden.

De kandidaat die de meeste stemmen heeft gekregen (36%) is Otto Pérez van de Patriotten Partij. Een oud legergeneraal met niet al te clean imago door zijn deelname aan de burgeroorlog die hier in 1996 ophield. Zijn motto deze verkiezingen was ‘Harde hand, hoofd en hart’. Geweld in het land bestrijden met geweld, daar komt het op neer. De 2e kandidaat (23%) is een rijke zakenman, Manuel Baldizón van de partij Líder (Leider). Hij staat onder andere bekend om zijn voorstel de doodstraf in te voeren. En ook interessant: hij belooft dat Guatemala mee zal doen aan het WK voetbal als hij president wordt. Beide rechtse partijen focussen dus op het bestrijden van de onveiligheid en het geweld in het land.

Links Otto Pérez, rechts Manuel Baldizón

Toch blijft het een raar spel van verkiezingsbeloften waarbij aandacht trekken belangrijker lijkt dan met realistische voorstellen komen. Een ander speerpunt van Baldizon is bijvoorbeeld de ‘Bono 15’, een 15e maand die in januari uitgekeerd zou moeten worden aan alle werknemers als steuntje in de rug aan het begin van het nieuwe jaar. Wie dat geld op moet hoesten blijft volstrekt onduidelijk (de schatkist is leeg), evenals de mogelijke impact voor de broze sector van midden- en kleinbedrijf. Ook is het nogal illustratief dat deze maatregel alleen effect zou hebben voor mensen die een arbeidscontract hebben, een luxe die voor veel mensen op met name het platteland niet is weggelegd. Het tekent de situatie in het land waarbij de politieke aandacht toch wel heel erg sterk uitgaat naar de problemen van haar hoofdstad.

Wellicht dat dat ook wel de scepsis verklaart bij veel vrienden en collega’s die in de provincie wonen. Hoewel de meeste bekenden uit Antigua nog wel een band met de hoofdstad ervaren (Antigua is toch een beetje het ‘Oud Zuid’ van de hoofdstad) ligt dat meer naar het westen anders. De presidentskandidaten worden daar vooral beschuldigd van banden met drugskartels (die de campagnes zouden financieren) en gebrek aan belangstelling voor armoedebestrijding op het platteland.

"Alleen het volk redt het volk" aldus Baldizón

Kan zijn, maar "alleen het brood voedt het volk", volgens de bakker om de hoek. En gelijk heeft ie.

Pijnlijk genoeg bleek het enige serieuze alternatief - Nobel laureaat Rigoberta Menchu - niet in staat te zijn om de krachten te bundelen onder Guatemalteken van inheemse afkomst. Menchu, beroemd geworden door haar biografie ten tijde van de burgeroorlog en zelf van Quiche afkomst, is maar matig populair onder de Mam, Ixiles, Kaqchiqueles en andere Maya volkeren. Het is de tragiek van een gekoloniseerd land waarbij de culturele en taalkundige diversiteit onder de indigenas in de weg lijkt te staan van een krachtig politiek tegengeluid.

Overigens lijken veel mensen veel meer affiniteit met de politiek op gemeenteniveau te hebben (in tegenstelling tot wat wij ons van Nederland herinneren). De meeste weten precies wie hun burgemeester is, voor welke openbare werken hij/zij verantwoordelijk is en zijn bereid om er zelf iets bij te dragen. Toch wel een lichtpuntje!

Desalniettemin is de campagne voor de 2e ronde op 6 november inmiddels gestart. Ongeacht de uiteindelijk winnaar is het dus afwachten wat er gaat komen van de beloften. We hopen in ieder geval van harte met onze vrienden dat de belofte van deelname aan het WK voetbal in 2014 géén wassen neus zal blijken te zijn...

Ethiopië - Een project op de tekentafel

2011-09-12T05:09:00.000-06:00

Dessalin is er eigenlijk wel een beetje klaar mee. Ik snap het wel: hij zit al een paar dagen met een stel farangi (witneuzen) opgescheept die continu overal heen willen, veel te veel vragen stellen, er sowieso geen bal van snappen allemaal, en nou ook nog eens ontdekt hebben dat er misschien een probleem is met de vergunning om irrigatiewater op te kunnen pompen. Terwijl er verdorie een heel meer naast de boerderij ligt. Water zat dus. Trouwens, die farangi, dat zijn mijn collega Bert en ik (Wietse)...

Tja, schrijf je een heel blog vol over je ervaringen in Guatemala, staat er ineens een verhaaltje tussen over Ethiopië… Even terug naar het begin.

De belgische stichting die het project in Guatemala heeft gefinancierd investeert geld in projecten die een relatief laag rendement mogen hebben, mits ze een duidelijk positieve impact op de economische ontwikkeling van een regio of land hebben. Daarnaast moet elk project aan bepaalde minimum eisen voldoen wat betreft sociale themas (arbeidsomstandigheden, kinderarbeid, vrouwenrechten) en het milieu. Het is een moderne manier om bij te dragen aan duurzame economische ontwikkeling en past in de trend om ontwikkelingssamenwerking te koppelen aan de private sector. “Trade not Aid”, zoals het al een aantal jaren heet.

Tot zover de theorie. Op dit moment staat er een nieuw project in Ethiopië in de stijgers: een oude staatsboerderij is geprivatiseerd en wordt klaargemaakt voor de productie van peultjes, boontjes en andere export-groenten voor de europese markt. En dus zijn Bert en ik uitgenodigd om in kaart te brengen wat de CSI’s van het project zijn: de Critical Sustainability Issues. In principe kan het project bijdragen aan werkgelegenheid en aan hogere inkomens voor boeren die die gewassen gaan verbouwen, maar er zijn ook vraagtekens. Hoeveel water kun je verantwoord oppompen om je peultjes te irrigeren, zonder dat de hele streek zonder water komt te zitten? Wat betaal je in een land waar eigenlijk geen minimumloon is vastgesteld buiten de publieke sector? En vooral: moet je wel aan export-landbouw doen in een land dat zelf een netto-importeur van voedsel is en nog altijd buitenlandse hulp nodig heeft om hongersnoden te bestrijden? Kanttekeningen zat dus.

Evert (ook een paar dagen mee) tussen de Ethiopische kids...

In Wim’s Holland House in de hoofdstad Addis Abeba wordt alles nog eens onder het genot van een biertje, bitterballen en nasi goreng (met pindasaus!) besproken. Nederlandse collega’s uit de groenten- en bloemensector steken hun scepsis over onze goedbedoelde ideen niet onder stoelen of banken. Maar er is ook interesse en collegialiteit en we krijgen de nodige praktische tips. Bovendien merken we dat er voor sommige thema’s die als ‘lastig’ worden bestempeld (met name het samenwerken met kleinschalige boeren) in Guatemala in feite al een redelijk goed werkend model bestaat. De uitwisseling tussen het Guatemalteekse project en de nieuw op te zetten business unit in Ethiopië lijkt dus zo gek nog niet.

Familiefoto na een interview met een lokale dorpsleider

Op de laatste dag hebben we een closing meeting met Dessalin en de andere Ethiopische collegas waarin alles nog eens op een rijtje wordt gezet. We borrelen in een uitstekende stemming na in een verdacht realistisch uitziende duitse biergarten met echt duits bier. Na Wim’s Holland House kon dat er ook nog wel bij. En als we uiteindelijk na een week weer op het vliegtuig naar huis stappen, weten we het zeker:

dit project wordt nog wel wat,
het is hoog tijd dat het bedrijfsleven een hoofdrol gaat spelen in het stimuleren voor duurzame economische groei, en
bitterballen in Ethiopië, veel gekker moet het niet worden...

Naast Wim’s bitterballen hebben we vooral injera gegeten. Errug lekker.

Vogelnestjes!

Guatemala’s wonderlijke optreden op ‘het WK’

2011-08-07T20:07:00.005-06:00

Een paar weken geleden liep ik met een collega door een dorp in de buurt van een boerengroep die we hadden bezocht. Overal stonden mensen stil op straat bij restaurantjes en kroegen om tv te kunnen kijken. Er werd flink gejuicht, want Guatemala had zich juist - voor het eerst in de geschiedenis - gekwalificeerd voor het WK voetbal, werd me verteld. Nadat ik me een tijdje had afgevraagd hoe ik die kwalificaties had kunnen missen, en waarom het ineens in Colombia zou plaats vinden in plaats van Brazilië, kwam ik erachter dat het ging om het WK voetbal onder 20 jaar. Mijn opmerking dat het dan toch niet echt om ‘HET WK’ ging viel niet echt goed. Het was gewoon voor het eerst dat Guatemala mee zou doen aan EEN WK voetbal, als het om zaalvoetbal gegaan was dan was het ook prachtig geweest. Voetbal is voetbal, erg belangrijk in Guatemala en positief nieuws is ook altijd mooi meegenomen tussen alle ellende. Dat het team waarschijnlijk niet ver zou komen gaf ook niet, het voor het eerst meedoen was al een mijlpaal.

Vandaag was de sfeer in het land opperbest omdat Guatemala zich nu ook nog op wonderlijke wijze door de eerste ronde van dit WK heeft gewerkt. Na verloren te hebben tegen Saoedi-Arabië en Nigeria moesten ze gisteren de laatste poule wedstrijd spelen tegen Kroatië, dat ook tegen beide andere teams verloren had. Omdat er in andere poules iets met gelijkspel en lage eindscores was geëindigd (ik niet snap niet precies, sorry voetbal experts, ik heb ‘t niet uitgezocht...), kon er nog een derde team uit deze poule door naar de achtste finales, als een van beide zou winnen.

Foto: Prensa Libre

Van tevoren werd voorspeld dat Kroatië zou winnen omdat Guatemala überhaupt nog niet gescoord had in de voorgaande wedstrijden. Het hele land begon de spelers alvast te verdedigen: 'Guatemala heeft de kleinste en lichtste spelers van alle teams die meedoen, tja, dan is het wel heel moeilijk om te winnen.' Toen Guatemala na 15 minuten steeds beter ging spelen en goede kansen kreeg was de eer dan eigenlijk ook al gered. Al zouden we verloren hebben of gelijk gespeeld, dan waren we volgens de statistieken toch eigenlijk beter geweest dan Kroatië. Maar uiteindelijk kwam dan toch die 1-0. 'De eerste goal van Guatemala in een WK! Tijdens de eerste keer dat Guatemala meedoet aan een WK!! 6 augustus 2011!!!' werd steeds maar weer op tv herhaald.

Foto: Prensa Libre

Dus wat er ook gebeurt (dinsdag verliezen tegen Portugal in de achtste finales, is de voorspelling), de eer is gered en reden genoeg om de hele dag vuurwerk af te knallen en het verkeer in het land op z’n kop te zetten. Er wordt een flinke economische boost voorspeld, met name voor de nationale bierbrouwer en de rum fabrikant, en een babyboom over 9 maanden met hopelijk een nieuwe generatie nóg betere voetballers.

Colibrí

2011-06-24T08:20:00.008-06:00

In april kwamen mijn ouders bij ons op bezoek. Zij reisden door naar Nicaragua en ontdekten daar het zangduo Guardabarranco met als favoriet nummer ‘Colibrí’. Omdat colibrí in Nicaragua en Guatemala behalve de naam van een vogel ook de naam van een mens kan zijn gaven ze ons de (uiteraard niet serieuze) tip om ons kind colibrí te noemen.

Geen haar op ons hoofd dus die daarover dacht, maar toen er plotseling ook regelmatig een echte kolibrie in de tuin verscheen werd het als ‘werknaam’ wel grappig, ook omdat er inmiddels ook nogal wat afgefladderd werd in mijn buik.

In de schaduw tussen de struiken is het wat moeilijk te zien hoe mooi groen-blauw het is, maarja, het zit ook nooit zo lang stil.

Gelukkig hebben andere mensen daar wel het geduld en de camera voor. Zo ziet het er ongeveer uit in actie.

Al een paar maanden zit deze kolibrie nu in de tuin. Als ik thuis kom of de deur uit ga zit ie te wachten bij het raam. Volgens mijn collega’s is daar een reden voor. De kolibrie is waarschijnlijk het nahual van ons kind. Een nahual is een sterrenbeeld dat af te lezen valt van de maya kalender en meestal is het een dier. Maar het is meer dan een sterrenbeeld zoals wij dat kennen. Het is ook een dier dat je beschermt. Een dier dat je tegen kunt komen in het dagelijks leven om je iets te ‘zeggen’. De kolibrie is dus het beschermdier van ons kind dat ons vast komt opzoeken.

En ja het zou een heel goed idee zijn om ons kind dus colibrí te noemen volgens die collega’s. We kunnen gelukkig nog wat nachtjes slapen voordat de beslissing genomen moet worden en hopen dat ze het tegen die tijd weer vergeten zijn ;-)

"Colibrí" van Guardabarranco:

Heftige discussies

2011-06-10T18:08:00.004-06:00

‘In onze organisatie betalen we de mannen 50 Quetzal per dag en de vrouwen 25. Maar mannen doen zwaar werk, de uien sjouwen enzo. Vrouwen doen selectiewerk, die zijn daar sneller in.’ Manuel, de leider van de groep, legt ons precies uit waarom het zo werkt.

Met een collega ben ik bezig organisatieontwikkelingsplannen te maken met de producenten. Hoe kun je je organisatie economisch ontwikkelen op een eerlijke en milieuvriendelijke manier? Daarbij komen veel discussies kijken. Voorzichtig probeer ik de verschillen in lonen bespreekbaar te maken. ‘Heb je niet zowel mannen als vrouwen nodig? En zou het dan niet eerlijker zijn als…’ Maar als dat niet werkt, wat minder voorzichtig: ‘Hoe kun je weten wat de vrouwen daar zelf van vinden als alleen de mannen in het bestuur dat bepalen?’

Het voeren van discussies over gevoelige thema’s vind ik nog steeds lastig. Dingen direct tegen elkaar zeggen is niet zo gebruikelijk hier. Maar hoe erg is het om de boel af en toe een beetje door elkaar te schudden? Dat laatste is nu duidelijk gelukt, want Manuel is beledigd. Hij vraagt zich af wat zijn organisatie eigenlijk concreet heeft aan de workshop van vandaag. Tijd is ook geld voor hen en er zijn nog genoeg uien te sjouwen. Ik laat hem maar even. Pas aan het einde van de dag kom ik er weer op terug.

‘Als je een besparingsplan wilt introduceren dan kun je dat nu zelf. Nieuwe bio-meststoffen leren maken ter vervanging van dure chemicaliën? Of uien verwerken – tot zure uitjes in potjes bijvoorbeeld? Dat kan voordelen voor jullie opleveren op economisch gebied, voor je eigen gezondheid en voor het milieu. Wij kunnen een voorzet geven, maar wat jullie ermee doen, hangt vooral van jullie zelf af.’
Dat valt goed. Er komen direct voorstellen op tafel. De mannen schrijven zich onder andere in voor een groenten conserveringscursus die ik toevallig net aan het coordineren ben. Ik stel voor dat er ook vrouwen meedoen. De ervaring is namelijk dat als het om verwerken van producten gaat, het uiteindelijk de vrouwen zijn die het oppakken.

Het moge duidelijk zijn dat deze mannen nog nooit een ui gesneden hebben. Maar, na deze ervaring misschien wel vaker… volgens henzelf.

Toch is het ook duidelijk dat de vrouwen het inderdaad sneller oppakken. Zij besluiten voortaan een deel van hun oogst te gaan verwerken tot conserven en verkopen. Dat levert hen extra inkomen op, met als voordeel natuurlijk dat de uien langer houdbaar worden. Ze zullen zelf een voorstel doen voor een verkoopsprijs, waarbij ze hun eigen loon mogen voorstellen…spannend.

Later word ik nog gebeld door Manuel. De cursus was erg goed bevallen en het leek hem wel gepast om mij daar nog even expliciet voor te bedanken. Zo kan het gelukkig ook. Mijn dag is helemaal goed!

Moederdag

2011-05-13T10:57:00.006-06:00

Om 6 uur word ik wakker van vuurwerkgeknal buiten. Zeker iemand jarig. Het is hier de gewoonte om iemand wakker te knallen als die jarig is. Ik probeer nog even door te slapen. Maar het geknal houdt niet echt op. Het zal dan toch wel een bijzondere dag zijn. Dinsdag 10 mei, hmmm?

Om half 8 komt het eerste berichtje van een collega binnen op m’n telefoon: Fijne moederdag! O ja, het is hier moederdag. Gisteren had ik daarom ook al een roos gekregen van de financieel medewerkster. Tegen de tijd dat ik naar mijn werk ga heb ik al 6 smsjes en 3 emails binnen over moederdag.

Elke gelegenheid wordt hier aangegrepen om elkaar een berg smsjes en powerpoints met zoetsappige muziek en baby dieren te sturen, maar dit verbaast me toch wel. Ik ben niet eens moeder, en dit is een gewone werkdag, dacht ik, toch?

Op mijn werk is bijna niemand. Mijn baas vindt het fijn dat ik er toch ben. “De mamacitas (moedertjes, maar betekent in het spaans ook schatjes) mogen vandaag gewoon komen hoor.” Jaja.

De secretaresse is de enige andere vrouw die er is. Ze is 20 en nog niet van plan moeder te worden.
“Wat doe je hier eigenlijk?” roept ze. “Het is moederdag.”
“Maar ik ben toch helemaal geen moeder?”
“Jaweeeeel! Zodra er iets in je buik groeit ben je moeder hoor. Ga maar naar huis.”
Ik blijf even twijfelen. Ik heb genoeg werk dat af moet. Ik blijf toch maar.

’s Middags krijg ik nog een bombardement aan mails en smsjes, en een uitnodiging voor een workshop de volgende dag in het cultureel centrum, voor ‘stoere en aanstaande moeders’, wat dat ook mag betekenen. Ik besluit alsnog een nagekomen vrije moederdag te nemen.

De workshop is vrij hilarisch met spelletjes waarin we terug een geknutselde baarmoeder in moeten kruipen, voelen hoe lekker het daar is en opnieuw geboren worden. Spelletjes over de kwetsbaarheid van een kind en hoe je in de praktijk moet leren ervoor te zorgen. Maar ook met elkaar praten over ervaringen met een bevalling in Guatemala. De meeste vrouwen hebben al kinderen, de meerderheid via een keizersnede omdat ze dat in de ziekenhuizen erg fijn vinden hier (het is namelijk duurder). Het wordt nog interessant ook en ondanks de zweverigheid tussendoor trek ik dat vandaag. Het begint misschien toch langzaam door te dringen: over vijf maanden word ik moeder!

Filmpje

2011-04-01T10:02:00.005-06:00

Eindelijk online! Een filmpje van 15 minuten dat ik over Kuchub'al (mijn werk) gemaakt heb, met 4 verschillende boerenorganisaties. Het doel ervan is enerzijds dat de organisaties in ons netwerk onderling van elkaars ervaringen kunnen leren, en anderzijds om het te delen met andere geïnteresseerden.

De technologie is wat beperkt, desondanks ben ik tevreden over het resultaat. Het is in het spaans maar ook als je dat niet spreekt denk ik dat het een goede indruk geeft van het werk, de mensen en hun omgeving.

P.S. De vrouw die de film opent en afsluit zingt zelf geschreven liedjes over het lot van de Guatemalteekse vrouwen, het machismo en hoe zij daarvoor oplossingen zoeken (bijvoorbeeld door economische activiteiten te ontwikkelen en zo minder afhankelijk te worden van de man). Ik ontdekte haar talent tijdens een spontane bonte avond na een lange ledenvergadering. Ze is erg trots dat ze in de film optreedt en voelt zich al bijna een superster.

Maya ceremonies in de schaduw van de kerk

2011-03-17T14:42:00.004-06:00

Het boerennetwerk Kuchub’al waar ik voor werk is 5 jaar geleden opgezet, onder de vleugels van een katholieke organisatie. Guatemala is een overwegend katholiek land. Toch wordt deze religie in de praktijk ook vaak gecombineerd met Maya tradities, het een sluit het ander niet uit. Zo besloot mijn bazin om af en toe een Maya ceremonie te plannen om eventuele spanningen in het team op te kunnen lossen. Een ceremonie waarin kaarsjes worden gebrand, bloemen gelegd en snoepjes uitgedeeld.

Dit werkt zo: Het rode kaarsje wordt als eerst aangestoken in de richting waar de zon opkomt (oost). Deze staat voor het licht, de positieve dingen in het leven, de hoop. Dan wordt het zwarte kaarsje aangestoken in de tegengestelde richting geplaatst, daar waar de zon onder gaat. Je raadt het al, dit staat voor duisternis. Want ook de donkere kant van het leven moet je onder ogen durven zien. Vervolgens worden een wit (lucht) en geel (water) kaarsje in noordelijke en zuidelijke richting geplaatst en aangestoken. Tot slot in het midden een groene (aarde) en blauwe (hemel).

Bij het aansteken van elk kaarsje mag je uitspreken wat er goed en niet goed gaat in het team en wat je zelf gaat doen om het allemaal beter te maken. Je kunt bloemen en snoepjes geven aan degenen die je waardeert of met je wie je het contact zou willen verbeteren. Je kunt elkaar vragen stellen en feed-back geven. Eigenlijk een soort communicatie training. En het leek best een beetje te werken op het niveau van ons team.

Helaas bleek toch niet alles met maya ceremonies kunnen worden opgelost. Problemen door meningsverschillen op hoog niveau in de moederorganisatie werden niet opgelost en kwamen terecht bij de hoogste macht: de verantwoordelijke bisschop. Dus, ligt de beslissing over de toekomst nu ineens bij 1 persoon. Hoe het precies verder zal gaan weten we nog niet. Wel is er veel vertrouwen in de beslissingen van deze man omdat hij bekend staat als een rasechte mensenrechtenactivist die voor de armen opkomt.

Het boerennetwerk staat ondertussen ook niet stil. In 5 jaar tijd is het netwerk flink gegroeid en ontwikkeld, en het is steeds minder afhankelijk van de beschermende kerk. En dat is ook altijd de bedoeling geweest, dat het op den duur zelfstandig wordt. We zijn dan ook hard bezig om dit jaar daarin een flinke stap te maken en ‘los’ kunnen gaan. Met als eerste belangrijke resultaat, sinds half januari een nieuw winkeltje, kantoor + vergaderruimte in het centrum van de stad!

Verkiezingen 2011

2011-02-27T11:19:00.014-06:00

Is die man echt? Vraag ik me hardop af. De afbeelding van de een man op een groot bord aan de kant van de weg lijkt wel een Jim Carrey typetje. Natuurlijk is hij ‘echt’, het is een oliemagnaat, en de leider van een rechtse politieke partij (Lider). 2011 is het jaar van verkiezingen in Guatemala. In september zal het volk stemmen voor de president en de vice-president, die vervolgens een regering zullen gaan samenstellen.

Al in 2010 werden de voorbereidingen van de verkiezingen zichtbaar. Hoewel het nog verboden was voor de partijen om campagne te voeren, werd praktisch elke paal of steen aan de kant van de weg alvast in partijkleuren geverfd bij wijze van reservering, werden enorme reclame borden geplaatst en zelfs huizen beschilderd met logo’s. Nog zonder de namen van de partijen maar voor iedereen al duidelijk waar het om ging. 8 partijen kregen dan ook een boete van maar liefst 125 dollar. Niet echt een bedrag dat ontmoedigend werkt, met als gevolg dat de landschapsvervuiling vrolijk door ging. Inmiddels is campagne voeren toegestaan en wordt het steeds erger.

Oranje stenen langs de weg, 'gereserveerd' door de Patriottenpartij

Hoe eerlijk de verkiezingen zelf straks dan zullen verlopen is nogal twijfelachtig. Van boeren horen we dat partijen hun stem proberen te kopen met een zak kunstmest. En als je arm bent, dan is die verleiding groot (overigens nogal frustrerend voor ons, als je probeert diezelfde boeren minder afhankelijk te maken van kunstmest en milieuvriendelijker te produceren). Maar afgezien van het mogelijke ‘kopen’ van stemmen is de vraag sowieso hoe mensen hun keuze bepalen als er nauwelijks een openbaar inhoudelijk debat wordt gevoerd, mensen geen kranten lezen en actualiteitenprogramma’s een kleine rol spelen. Het lijkt lastig voor veel mensen – met name op het platteland – om een geïnformeerde keuze te maken.

Het politieke spectrum helpt daar ook niet bij. Er zijn op het moment ongeveer 15 partijen die meedoen deze verkiezingen. Dat zijn er al veel, en ook nog overwegend andere dan er vier jaar geleden meededen. Een vriend vergeleek ze met vallende sterren: een korte opwindende lichtflits om daarna in de duisternis te verdwijnen. Bijkomend gevolg is dat er van een politieke traditie, of partijpolitiek op basis van een ideologische basis nauwelijks sprake is. Men stemt op de leiders van de partijen, waarbij het er weinig toe doet uit welke politieke traditie iemand komt (en die overigens ook regelmatig oversteken van de ene naar de andere partij). Kortom, een perfecte context voor politiek opportunisme en populisme.

Onder de kleurrijke leiders van de grootste partijen bevinden zich een ex-militair, een strenge dominee, een ex-president, een dochter van een oud dictator en - hoewel nog niet officieel aangekondigd - de vrouw van de huidige president. De laatste 3 genoemden zouden zich volgens de grondwet om niet ondenkbare redenen niet verkiesbaar mogen stellen, maar daar blijkt men lak aan te hebben. Het zou trouwens niet de eerste keer zijn dat de grondwet opzij werd gezet om de kandidatuur van een omstreden politicus mogelijk te maken. Efraín Rios Montt, dictator in de donkerste jaren van de Guatemalteekse burgeroorlog, slaagde er in 2003 in om met de druk van zijn aanhangers de kiescommissie akkoord te laten gaan met zijn kandidatuur. Overigens verloor hij de verkiezingen toen.

Als een van de grootste kanshebbers geldt Patriottenpartij PP, geleid door de ex-leger generaal Otto Pérez en ook wel de partij van de nieuwe rijken genoemd. Deze erg rechtse partij zet in op het met harde hand oplossen van het geweld in Guatemala (stad). Zijn campagne is ook verreweg de agressiefste, de gebalde vuist op oranje achtergrond duikt overal op huizen en enorme borden op. Gek genoeg lijkt het een hoop Guatemalteken - murf door alle corruptie en criminaliteit - erg aan te spreken.

Een andere kanshebber is de presidentsvrouw Sandra Torres, van de Nationale Unie van de Hoop (UNE), ondanks dat haar kandidatuur nog niet officieel is en ondanks de vele kritiek die ze krijgt. Als vrouw van de huidige president mag ze zich niet verkiesbaar stellen, en in de kranten staan dus ook al stripjes waarin men zich afvraagt welk document ze gaat verscheuren om zich kandidaat te kunnen stellen: de grondwet of haar huwelijksakte? De partij UNE is officieel midden-links, maar van hun mooie plannen is na 3 jaar regeren niet veel te zien volgens een groot deel van de bevolking. Het is ook moeilijk om snel duurzame veranderingen neer te zetten in een arm land. Maar, de presidentsvrouw wordt er ook van beschuldigd totaal ‘niet transparant’ tot ‘corrupt’ te zijn in de uitgaven van het sociale cohesie programma dat ze beheert. Bovendien schrijven de kranten dat ze als vrouw van de nogal softe president nu toch al de touwtjes in handen heeft. En dat heeft vooralsnog ook niet tot sterke resultaten geleid.

De presidentsvrouw Sandra Torres

Naast deze grote kanshebbers en wat andere (overwegend rechtse) alternatieven valt het splinterpartijtje ‘Samenkomst voor Guatemala’ op, bij de vorige verkiezingen geleid door de Nobelprijswinnares Rigoberta Menchu. Zij is een inheemse leider die beroemd is geworden door haar memoires uit de tijd van de burgeroorlog. Ondanks dit opvallende profiel, en het werk van de partij om corruptie en straffeloosheid aan de kaak te stellen, heeft ze bij de vorige verkiezingen nauwelijks stemmen weten te halen. Of dat deze keer anders zal zijn is zeer de vraag.

Rigoberta Menchu

Het lijkt al met al een ingewikkelde toestand waarin de Guatemalteken dit jaar zullen moeten beslissen op welke president ze hun hoop vestigen. Aan de andere kant, het land heeft nauwelijks een democratische traditie en het aantal presidenten dat via verkiezingen aan de macht is gekomen is nog altijd op de vingers van een hand te tellen. Vooralsnog moeten we dus misschien blij zijn met het feit dat er überhaupt verkiezingen worden gehouden, dat de huidige president niet aan een staatsgreep ten onder is gegaan vorig jaar, en dat Guatemala ook dit jaar weer kiest voor de democratie. Een zwakke democratie, dat wel...

Boys will be boys...

2011-02-12T11:18:00.004-06:00

Waarschuwing: het volgende stukje bevat uiterst flauwe mannenhumor en is derhalve ongeschikt bevonden voor vrouwen en meerderjarigen. U bent gewaarschuwd...
________________

Ik ben met een paar boeren in vergadering en probeer ze uit te leggen dat het belangrijk is dat alle kratjes met peultjes worden gelabelled met etiketten.

Wietse: “Het idee is dat je aan elk kratje kan zien wiens product erin zit. Mochten we dan ooit iets geks tegenkomen, dan kunnen we samen achterhalen van wie het product was.”
Jose: “Nou, als er een tanga-slipje tussen de peultjes zat, dan was dat kratje waarschijnlijk van Cesar, hahahaha.”
Cesar: “Hahaha, ja klopt. Maar als er een flesje rum tussen zit, dan was het een kratje van Julio!"
Julio: “Hehehehehehehehehehe .... .... .... wat?”
________________

We zijn met collega’s op weg naar een nieuwe groep boeren en het is nogal een stuk rijden. Onderweg praten we bij over werk, cultuur en andere zaken. Zo wijzen Kevin en Efrain me op het hoogst opmerkelijke feit dat er in deze regio wel verdomd veel mooie vrouwen rondlopen. En – toegegeven – dat is in Guatemala inderdaad een belangwekkende observatie, die een eigen terminologie verdient.

Efrain: “Zie je die meisjes daar? Dat zijn nou hertjes.”
Wietse (begripvol): “Hertjes”
Kevin: “Typisch hertjes”
Efrain: “Maar je moet oppassen voor Cobras!”
Wietse: “Cobras?”
Efrain: “¡Son las que cobran, hahaha!” (die laten je betalen, van het werkwoord ‘cobrar’)
________________

We zitten met collega’s te lunchen in een eettentje, en krijgen bij ons eten een enorm hoog glas met limonade, en een veel te kort rietje.

Wietse: “Verdorie, ik kom helemaal niet onderin met dat rietje. Hoe heb jij het nou voor mekaar gekregen om je glas leeg te drinken?”
Eva: “Ja, je moet dat glas een beetje scheef houden, en dan je lippen tuiten. Dan lukt het wel om het laatste beetje op te zuigen.”
Miguel: “Waarmee maar weer eens bewezen is dat het er niet toe doet hoe lang die is, maar wat je ermee kan doen!”
________________

Met andere woorden, voor iedereen die – net zoals ik – wel om een fout grapje kan lachen: Guatemala is het beloofde land!

En mannen, je kan ervan zeggen wat je wil, maar niet dat ze – ondanks alle flauwigheid – niet in staat zouden zijn om ook een beetje liefde te geven....

Vrouw Zoekt Boer

2011-01-19T08:47:00.005-06:00

Per ongeluk spreek ik Paulien uit Boer Zoekt Vrouw van een paar seizoenen geleden aan, bij de balie in het stadsmuseum in Harlingen. Ik herkende haar, maar dacht dat ze waarschijnlijk mijn tandarts was geweest in een vorig leven, ofzo. Oeps, vergissing. Shit ja, ze is in het echt ook een stuk groter dan op het kleine computer schermpje waarop we uitzendinggemist kijken, ik had het kunnen weten. “Sorry”, zeg ik, “vindt u het heel vervelend?” Gelukkig is dat niet zo, en als bewijs begint Paulien uitgebreid te vertellen over haar leven met boer Jan, en hoe het is voor haar dochter om op het platteland te wonen, alsof we hen toch echt kennen. Om de sfeer erin te houden vertel ik maar iets over ons. “Wij doen ook iets met boeren, maar dan in Guatemala. Daar hebben ze geen Boer Zoekt Vrouw trouwens. Ze vinden het wel heel interessant, want ik heb wel eens verteld dat het programma bestaat.”

De boeren met wie ik werk willen altijd weten hoe boeren in andere landen zijn. Hoe het platteland is. Dus vertel ik hen dat in Nederland het verschil tussen stad en platteland veel minder groot is. Dat het platteland niet per sé armoede betekent zoals hier bijna altijd wel. Dat het er modern is, dat er geen bergen zijn en dat het niet het hele jaar door sneeuwt. Dat er wel polders bestaan, en koeien die 30 liter melk per dag geven. En dat het beroep boer niet zo populair meer is en veel boeren moeilijk een vrouw kunnen vinden omdat die naar de steden verhuizen om daar te studeren en werken. En dat we daarom het tv programma Boer Zoekt Vrouw nodig hebben. Dat blijken ze erg interessant te vinden.

Nee, dat is hier heel anders. Mannen, die trekken naar de steden om te werken, of naar het buitenland. Er wonen 1,5 miljoen Guatemalteken in de V.S, de meeste illegaal. Daardoor blijven veel vrouwen op het platteland alleen achter. Vaak komen hun mannen in het buitenland nooit meer terug, beginnen daar een nieuwe familie, sturen geen geld meer naar huis, en de achtergebleven vrouwen moeten het alleen zien te rooien. Of met de weinige mannen die er nog over zijn. Ik ben wel eens in dorpen geweest waar bijna alleen maar vrouwen wonen. Een totaal andere realiteit dus.

Vrouw zoekt boer om bij haar te blijven. Dat zou wel een succes programma zijn hier, lacht Maria Elena, een van de boerinnen in ons bestuur, om haar eigen grap. Of, zegt haar collega Angélica met een knipoog: Vrouw Zoekt haar Man in de VS terug en vraagt of hij ooit nog thuis komt. Ik zie een uitdaging voor een Guatemalteekse tv producent. Met mijzelf in de rol van Yvon Jaspers natuurlijk.

Van links naar rechts: Fidelia, heeft man in de VS; Angélica, ongetrouwd; Maria Elena, heeft man in Spanje

Feliz Navidad!

2010-12-25T05:15:00.001-06:00

Het jaar waarin we 30 werden...

2010-12-12T15:10:00.012-06:00

Ons 3e jaar in Guatemala loopt alweer bijna ten einde. Nog een weekje werken en dan vertrekken we naar Nederland voor een kerstbezoek aan familie en vrienden. Het is voor ons allebei een bijzonder jaar geweest, dat vergeleken met de eerste twee jaar in Guatemala vooral in het teken van werk en nieuwe projecten heeft gestaan. Marleen begon op 1 januari aan een nieuw contract via het Belgische Broederlijk Delen bij Red Kuchub’al in Xela. En voor Wietse begon het werk bij Fair-Fruit Guatemala (na een kleine aanloop in 2009) serieuze vormen aan te nemen als consultant voor de Fairtrade certificering van boeren cooperaties.

Zo tegen het einde van het jaar leek het ons een goed idee om eens terug te blikken op de hoogtepunten op professioneel vlak. Iedereen werkzaam in de ontwikkelingssector weet dat het moeilijk is om binnen een jaar concrete en blijvende resultaten te boeken, maar we kunnen toch terugblikken op een paar leuke successen.

Fairtrade!

(Wietse:) Even voorstellen: Cooperativa Agrícola Integral San Miguel Las Canoas, een boeren cooperatie uit het prachtige departement Sololá met zo’n 90 boeren die peultjes, bonen, erwten, worteltjes en courgettes produceren. Het is tevens de eerste cooperatie van groentenproducenten in Guatemala en in Latijns Amerika die het Fairtrade certificaat hebben behaald en nu de eerste Fairtrade peultjes en boontjes exporteren via Fair-Fruit Guatemala.

(Fairtrade auditor aan het werk)

Afgelopen week zijn de eerste dozen met hun peultjes verstuurd naar Europa. Afgezien van de certificering van deze cooperatie waren er een hoop andere kleine successen nodig om zover te komen (zie bv dit eerdere blogstukje daarover). Maar toen alle hobbels waren genomen, en vervolgens ook de exporteur haar voorlopige licentie binnen kreeg om het Fairtrade product te exporteren konden de eerste pallets worden verscheept.

(De allereerste kistjes Fairtrade Sugar Snaps)

Het is nu vooral afwachten of het lukt om supermarkten te overtuigen het Fairtrade product in hun schappen te leggen, en of consumenten onze peultjes zullen kopen. Overigens zijn er – naast de eerder genoemde cooperatie – ook twee andere boeren organizaties heel dicht bij hun Fairtrade certificering. Het is een kwestie van de puntjes op de ‘i’ zetten nu. Hopelijk binnenkort meer goed nieuws dus!

(Bij de cooperatie Q’ANIL hebben ze ‘inspectores internos’ aangesteld om onderling elkaars veldjes te controleren op de naleving van Fairtrade regels. Hier zit inspecteur Willi een formulier met observaties in te vullen; Jose Luis bekijkt het resultaat.)

ADISAGUA

Afgelopen jaar hebben we (Wietse & co) een nieuwe stichting opgericht voor het uitvoeren van ontwikkelingsprojecten met kleinschalige groentenproducenten in Guatemala. De organisatie heet la Asociación para el Desarrollo Integral y Sostenible de la Agricultura en Guatemala, oftewel: ADISAGUA. Alles is nog in een pril stadium, maar we hebben een projectmanager en boekhouder aangenomen de afgelopen maanden, en hebben de eerste fondsen voor 2011 binnen gehaald. De bedoeling is dat ADISAGUA het platform zal zijn voor nieuwe Fairtrade projecten in de komende jaren, en continuiteit zal bieden aan het werk dat we op dit moment doen met de boeren. Het grootste deel van de fondsen voor ADISAGUA komt overigens van de exporteur (Fair-Fruit) zelf, wat betekent dat de legitimiteit en duurzaamheid van ADISAGUA voor een groot deel te maken heeft met de economische impact die haar werk zal hebben. Dat model is wellicht niet voor elke sector geschikt, maar in de context van landbouw vinden we het wel zo verfrissend.

Best Boeren Practices

(Marleen:) In het kader van het 5-jarig bestaan van ons boerennetwerk deed ik een onderzoek naar hoe de 20 aangesloten groepen in die tijd ontwikkeld zijn en wat daarin hun succes- en faalfactoren zijn geweest. Zodat we daar in de toekomst op in kunnen spelen, beter steun kunnen bieden. Van de 4 ‘beste’ groepen heb ik een video gemaakt: 2 koffie groepen, een groep weefsters en een groep die jam maakt en fruit inmaakt. Zij zijn voorbeelden voor de groepen die niet zo hard gaan.

Voor mij was het gelijk een heel goede kans om dichter bij de mensen te komen en beter te begrijpen wat de echte uitdagingen zijn waar we voor staan. Zij hebben mij ook leren kennen en je merkt dat er veel wederzijds vertrouwen is. Mede daardoor werd het misschien wel het leukste wat ik afgelopen jaar gedaan heb. Mijn publicatie en video worden nu geëdit en zullen begin 2011 uitkomen om zowel intern als extern te verspreiden. Een mooi resultaat na een jaar werk.

(Collega Alejandra aan het filmen)

Groei!

Het boerennetwerk Kuchub'al moet op lange termijn zelf voorzienend zijn, en niet afhankelijk van donor organisaties, als voorwaarde voor duurzame economische ontwikkeling. De komende jaren moeten de inkomsten dan ook flink omhoog gaan, om de vaste kosten te kunnen dekken. Dit jaar zijn we begonnen met een grote publiciteit campagne om meer bekendheid te krijgen op regionaal en nationaal niveau. Met als resultaat een flinke groei in de omzet. We hebben de voorspelde omzetcijfers ruim overtroffen!

Verblijfsvergunning

We zullen maar niet uitwijden over de bureaucratische rompslomp en frustratie die het allemaal heeft opgeleverd, maar 2010 is ook het jaar waarin we eindelijk een officiele verblijfsvergunning in Guatemala hebben gekregen. Dit lijkt misschien meer persoonlijk dan professioneel nieuws, maar een belangrijke consequentie is dat ik (Wietse) me nu eindelijk netjes kon inschrijven als consultant en dus legaal mag werken en geld verdienen in Guatemala. Ik herriner me de dag waarop ik de officiele papieren binnenkreeg en mijn collega’s enthousiast verklaarde dat “het is gelukt, ik ben eindelijk ingeschreven bij de belastingdienst, ik kan salaris ontvangen en belasting gaan betalen! Ik besta!!” Ik heb die dag een hoop meewarige blikken gekregen: “Europeaan zeker...?” Het mocht de pret niet drukken...

(Manzanillas: kleine appeltjes, typisch voor de Decembermaand)

We wensen iedereen alvast hele fijne feestdagen en een gelukkig nieuwjaar!!!

15 lentes zo jong

2010-11-15T16:07:00.009-06:00

“En daar is ze! 15 lentes: Onze Barbara....!” galmt de man met circusdirecteur-stem door de zaal. Barbara schrijdt voorzichtig en wat verlegen de trap af de ‘piste’ in, in haar roze prinsessenjurk en met kroontje op, aan de hand van haar jongere broertje dat in een pak is gehesen, alsof hij haar aanstaande man is. Vandaag is ze 15 geworden; voor een Guatemalteeks meisje een bijzondere leeftijd die groots gevierd wordt, als de familie daar het geld voor heeft. Net als een bruiloft. Eerst in de kerk en dan een diner met feest voor familie, vrienden en ook voor collega’s van de ouders.

Volgens de oorspronkelijke traditie is het zo dat een meisje op haar 15e door de familie gepresenteerd wordt aan de maatschappij. Ze is dan volwassen, klaar om te trouwen. Tegenwoordig is het vooral een groot verjaardagsfeest, zo chique als de familie zich kan veroorloven. Het plaatje voor de buitenwereld is namelijk nog steeds erg belangrijk. Voor ons was het voor het eerst dat we bij de viering van een 15e verjaardag waren en ingewijd werden tot deze traditie.

Als buitenstaanders hebben we ons heerlijk vermaakt en ook vooral verbaasd over alle gebeurtenissen van de avond, die door de circus directeur-imitator in een sneltreintempo aan elkaar geregen werden: de entrée vanaf de trap, de formele praatjes van peetvaders en -moeders, vrienden en vriendinnen, het zingen en aansnijden van de taart, het overhandigen van haar ‘laatste pop’ en het dansen met achtereenvolgens de peetvader, vader, opa’s, broertje, neefjes, waarna de rest van de gasten mee mocht gaan dansen.

Voor ons was het superinteressant allemaal, bijzonder om een keer bij te zijn, behoorlijk over the top en eigenlijk in contrast met het idee van de viering van het volwassen zijn. De prinsessejurk en het kroontje, de laatste pop, hele zoete roze alcoholvrije champange niet te vergeten.... het had in onze ogen meer iets van.... een heel groot kinderfeest!

Een emmer vol krabbetjes?

2010-10-16T11:57:00.002-06:00

Op de meest onverwachte momenten komt er wel iemand mee aanzetten: het verhaal over de emmer met krabbetjes. Het zit namelijk zo.

Guatemala is net een emmer vol krabbetjes. Als er eentje uit de emmer wil klimmen, dan zullen de andere krabbetjes hem niet helpen, geen extra duwtje geven, geen aanmoedigend gejoel, nee. In tegendeel. Ze zullen hem terug de emmer in trekken. Want hier gunnen wij elkaar geen succes. We zijn jaloers. En daarom, zullen we nooit uit de emmer komen en zal Guatemala niet ontwikkelen.

Ik meen serieus dat ik dit verhaal al minstens 30 keer gehoord heb en ik word er inmiddels nogal moe van. Want ik geloof er helemaal niks van. Elke Guatemalteek die maar iets op nationaal of internationaal niveau gepresteerd heeft, al zou het maar gaan om een record tortillas bakken of bonen eten, is een held. Guatemalteken zijn in het algemeen heel erg trots op hun landgenoten die het ver geschopt hebben! En ten tweede omdat er wel degelijk een hoop mensen zijn die vechten voor een betere toekomst voor henzelf en vooral voor anderen, zoals ik dat zelden ergens gezien heb.

Misschien is het wel een beetje waar dat jaloezie en trots soms belemmerende factoren zijn voor samenwerking. In de ontwikkelingssector hier bijvoorbeeld werken veel organisaties voor ongeveer hetzelfde doel: Duurzame ontwikkeling. De een is expert op microkrediet, de ander op lokale marktontwikkeling, en een volgende op ontwikkeling van rurale bedrijfjes, etc. We zouden elkaar mooi aan kunnen vullen als we meer zouden samenwerken. Dat gebeurt nu weinig, omdat de verschillende organisaties elkaar soms meer als concurrent dan als partner zien, of hun eigen strategie als de beste zien. Toenaderingspogingen blijven telkens steken bij de conclusie dat we niet genoeg samenwerken. Een uitstekende gelegenheid om het verhaal van de emmer met krabbetjes maar weer eens te vertellen, en de schuld bij een ander leggen.

Afgelopen week organiseerden we een workshop met 15 organisaties over een mogelijke samenwerking in onze regio. Voor het eerst werden ego’s opzij gezet voor het collectieve doel, werden gevoeligheden uitgesproken, afspraken gemaakt en zelfs concrete voorstellen gedaan om samen een programma te ontwikkelen waarin iedereen ook financieel bijdraagt. Het lijkt een klein begin, maar zou wel eens voor een grote doorbraak kunnen zorgen. Om dus uiteindelijk gezamenlijk die emmer uit te komen, dan kunnen we ten minste ophouden met dat verhaal van die krabbetjes :-)

Lava en chocolade

2010-10-16T10:56:00.004-06:00

Zo’n 3 jaar geleden, toen Wietse en ik besloten naar Guatemala te gaan zei ik tegen Arend, mijn stiefvader en kinderboekenschrijver: “En als jullie dan bij ons langs komen kun je mooi een kinderboek gaan schrijven over Guatemala en eerlijke handel”. Niet echt een makkelijk thema voor een kinderboek.... We zouden wel eens zien.

Ik ben dan ook heel trots dat Arend geïnspireerd raakte tijdens hun bezoek in januari vorig jaar. Zowel wat betreft Guatemala, als het onderwerp eerlijke handel. Het boek Lava en chocolade is prachtig geworden! En ligt nu in de winkel... (of te bestellen via bol.com)

Arthurs vader is een veelbelovend kunstenaar. In Guatemala probeert hij een van zijn vreemdste ideeën uit: hij wil van gloeiende lava beelden maken. Arthur vindt het maar een dwaas plan. Hij maakt liever plannen die wél werken. Zo probeert hij het meisje Annaluvia en haar familie te helpen hun chocolade te verkopen. Want dat heeft Arthur al snel ontdekt; de verkoop van chocolade is bepaald geen eerlijke handel.

Twee vulkanen. Twee wilde plannen. Een vader en een zoon. Wie krijgt het meeste voor elkaar?

(voor kinderen vanaf 9 jaar)

Het ligt op de stoep en het stinkt

2010-10-01T10:55:00.009-06:00

Als ik de deur uit ga zie ik het al. Een paar meter verderop ligt een man op de stoep. Ik loop er omheen alsof er niks aan de hand is. Op sommige dagen vind je hier op elke hoek van de straat iemand liggen. Laveloos, alsof in coma. Altijd mannen. En soms liggen de flesjes alcohol uit de apotheek er nog naast.

Alcoholisme is een groot probleem in Guatemala. Vooral onder de armste mensen. Eigenlijk hebben ze geen geld voor drank, maar de behoefte om zich te verdoven en afsluiten van de ellende is blijkbaar sterk. Dus dan koop je de goedkoopste alcohol die je krijgen kunt. In de apotheek. Die alcohol komt hard en blijkbaar toch steeds weer op een onverwacht moment aan. Thuis wordt niet meer gehaald en men valt ergens op een stoep neer totdat de roes de volgende dag een keer voorbij is.

Toen ik het voor het eerst zag schrok ik me wild, iemand schijnbaar levenloos op straat, half op de weg.
“Niet naartoe gaan hoor”, zei een collega, “straks gaat hij dood terwijl je in de buurt bent en dan krijg jij de schuld.”
“Misschien maar beter ook dat ze thuis niet halen,” zei een ander, “dan vallen ze hun vrouw en kinderen ten minste niet lastig.”

Of je ‘wel of niet drinkt’ is echt een issue hier. Dat je af en toe een biertje of wijntje drinkt lijkt eigenlijk niet echt een optie te zijn. Óf je drinkt niets, óf je drinkt tot je er letterlijk bij neer valt. Een tussenweg bestaat niet. Als iemand vraagt ‘of we drinken’ heb ik altijd een beetje moeite een goed antwoord te verzinnen. “Af en toe een beetje,” tja, dat is gewoon nogal ongeloofwaardig.

Inmiddels ben ik er zo aan gewend dat ik ze soms niet eens meer echt zie, die mannen. Er vaak langs loop of overheen stap zonder na te denken. In de maand september wordt in Xela de onafhankelijkheid nogal intensief gevierd. Met als gevolg 10 dagen lang elke ochtend een naar pis stinkende stad en een toppunt van gestrande mannen op elke hoek van de straat, in de meeste bizarre posities. Door de hoeveelheid ellende die soms dichtbij komt, valt niet alles meer op, wen je er soms aan. Misschien is dat nog wel het meest shockerend.

Opnieuw noodtoestand

2010-09-12T20:09:00.005-06:00

Afgelopen week werd opnieuw de noodtoestand uitgeroepen in Guatemala. Begin september bleef het weer een aantal dagen achter elkaar flink regenen, wat op verschillende plekken in het land voor aardverschuivingen zorgde, bruggen stortten in en als gevolg zijn delen van het land onbereikbaar. Het is ongelofelijk wat water aan schade kan veroorzaken.

Wat nogal lastig is hier, is dat de hoofdwegen niet berekend zijn op het klimaat. De snelwegen tussen de grootste steden zijn dwars door de bergen gegraven. Steile zandhellingen vlak langs die wegen nemen regenwater op, totdat ze‘vol’ zijn en instorten. Op die manier wordt er gemakkelijk een hoofdweg geblokkeerd. Hele dorpen lopen dan uit om de weg weer vrij te maken; er is altijd een gebrek aan machinerie die snel ter plaatse is. Zeker als er van alles tegelijk instort zo tegen het einde van het regenseizoen.

Er is een bus onder een modderstroom terecht gekomen. Bij het uitgraven komt er opnieuw een modderstroom overheen, waarbij in totaal 26 mensen omkomen

Op zoek naar mensen die bedolven zijn onder de modder

Het land is op sommige plaatsen weer behoorlijk ontregeld, voedsel en benzine aanvoer zijn lastig en de prijzen stijgen. Reizen op de hoofdsnelweg wordt afgeraden omdat er nog steeds gevaar is voor meer instortingen. De regen is inmiddels wel verminderd en de hoofdweg is overal op in ieder geval 1 rijbaan weer vrij, hoewel op tientallen plekken gewerkt wordt om alles weg te werken.

Je zou denken dat het verstandig is om de hellingen te beschermen, bebossen of op een andere manier voor een veiliger situatie te zorgen. Volgens de overheid is daar geen geld voor.

In de krant stond pas dat Guatemala in de top 3 landen staat die het meest kwetsbaar zijn voor klimaatveranderingen. Dat verbaasde me toen, maar ben daar inmiddels van overtuigd. Over ruim een maand is het hopelijk gedaan met de regen voor dit seizoen.

Eend in cola saus

2010-09-12T19:46:00.011-06:00

We kijken naar een paar eenden die op het erf in de modder scharrelen, tussen hoopjes afval, wat planten en de opgehangen was. Ik vraag of ze die ook eten, die eenden. Ja, zegt Flor de Maria, de mannetjes verkopen ze want die leveren meer op. Maar de vrouwtjes eten ze af en toe zelf. Bereid in Coca cola saus, ze heeft gehoord dat dat goed is. Ik moet lachen om het idee en vind het tegelijkertijd eigenlijk heel erg. Probeer je in een gebied van extreme armoede met de introductie van onder andere eenden voor een meer gebalanceerd dieet te zorgen, gaan ze het uitgerekend in cola klaarmaken. Niet gezond en duur, zodat een groot deel van de opbrengst van de eenden daar in gaat zitten.

Het is vochtig warm en de meeste stukken land staan onder water van de heftige regen hier in de provincie Suchitepéquez. De mensen hebben er kleine stukjes land waar ze rond hun huisje met name maïs verbouwen. Door de heftige regen is de rivier uit haar oevers getreden, wat niet veel goed gedaan heeft voor de gewassen en huizen. De mensen zijn arm, het is voor het eerst dat ik zoveel kinderen met ondervoedingsverschijnselen zie.

Bonen, het tweede hoofdingrediënt voor een Guatemalteekse maaltijd, werden hier nog nooit verbouwd. Wat eigenlijk vreemd is omdat er niet zoveel voor nodig is. De lokale afdeling van de organisatie waarvoor ik werk is daarom dit jaar begonnen met de introductie van bonen. Families hebben bonenzaad gekregen en moeten aan het einde van het seizoen dezelfde hoeveelheid geoogste zaden weer terug geven. Dat blijkt een goed motief te zijn om goed voor de gewassen te zorgen; het staat er allemaal netjes verzorgd bij. Het klinkt simpel, en de families die we bezoeken blijken er ook nog eens letterlijk dolblij mee te zijn, want ze hebben ineens bonen! (….)

Jongetje, blij met zijn bonen

Boer laat bonen zien

Met de eenden werkt het hetzelfde. Je geeft 2 eenden en na een jaar is het de bedoeling dat je er weer 2 terug krijgt. Maar misschien is het ook wel handig om bij de introductie van onbekend voedsel voortaan ook wat nuttige, voedzame recepten met lokale ingrediënten te bedenken… Gelukkig is de volgende stap: de introductie van lokale kruiden.

Eigenlijk was ik in dit gebied op bezoek om te bekijken of we een van de groepen konden steunen met het verwerken van producten voor de verkoop via ons netwerk. Maar wie zelf nauwelijks genoeg te eten heeft kan het natuurlijk niet verkopen. De lokale afdelingen steunen de groepen in eerste instantie dan ook met projecten voor voedselzekerheid en daarna pas bij het verwerken en verkopen van producten.

Fairtrade in het jaarverslag van Durabilis

2010-08-28T10:57:00.000-06:00

Begin dit jaar schreef ik (Wietse) een artikel voor het jaarraport van Durabilis - de Belgische stichting die eigenaar is van de Guatemalteekse exporteur waar ik voor werk. Deze week is het jaarrapport gepubliceerd; zie hieronder het artikel over ons werk in Guatemala. (in het Engels deze keer, maar dat zal voor niemand een probleem zijn...)

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

“So, am I getting this right? Is it true that this would actually be very good for us…?”

Sometimes, it takes a while for good news to sink in. The farmer who asked the question is looking at me with a mixture of enthusiasm and scepticism. Maybe it’s the idea that foreign consumers are willing to pay a higher price for their Fairtrade certified product that’s too good to be true. Or is it simply that - in my own enthusiasm - I’ve overloaded the fellow with too much new information. Anyhow, a few minutes later the message had come across:

“Well, if this is an opportunity to get a higher price for our product, we’d love to participate in the project!”
“Good decision”, I can’t help thinking to myself.

It’s been almost a year now since we first came up with the idea to write a project for the introduction of Fairtrade standards in the production and export of fresh peas and beans from Guatemala. The Dutch development agency ICCO shared our vision of sustainable development in fresh vegetable exports, and was willing to finance this pilot project for 16 months. A pilot project indeed, since we’ll be the first to certify vegetable producers and exporters in Guatemala, and among the first in the world to certify peas and beans with the Fairtrade label. By now, we’ve started working with two producer groups, representing approximately 200 farmers, and two more are about to join the project. By the end of the year, all four groups should have obtained their Fairtrade certificate and will be exporting Fairtrade labelled products. If we succeed in making this pilot project a success, many more will follow.

Although the concept of Fairtrade is much better known in coffee and cacao, the relevance of Fairtrade in fresh vegetables is extremely important. Prices paid to producer organizations in Guatemala are very volatile and the market is largely dominated by intermediaries (‘coyotes’) who absorb any profit that farmers might be able to make. In practice this has led to production practices that are more than anything as cheap as possible, and has put a huge pressure on any initiative for sustainable production methods, or social development. Fairtrade offers a concrete opportunity to reduce child labour, improve wages of all workers, reduce the environmental impact, and – last but not least - get better prices for the exported product.

“Yes, what you mentioned about those prices, that’s interesting. So what exactly will that new Fairtrade price be?”

It’s one of the first things I learned in this project: there’s no way of fooling a Guatemalan farmer with smooth talk. I can’t blame them; they’ve seen and heard it all before. And it is to my regret that I can’t talk numbers yet: the Fairtrade price simply hasn’t been established yet and will take another month or so to be published. This may be one of the disadvantages of working in a pilot project: we have to do many things for the first time. But I don’t complain; the excitement of pioneering definitely outweighs the extra work that needs to be done now.

The farmer seems to feel the same way and decides to give me the benefit of the doubt. Their decision to participate in our project will turn out to be the beginning of a long and intense trajectory in which almost every aspect of their producer organization will be reviewed and improved. Fairtrade is an opportunity indeed, but there’s a long list of requirements that must be met before the certification is awarded. But it’ll be worth it, and not just because of the direct economic benefits. The Fairtrade requirements of democratic and transparent management of the producer organization may be preconditions to obtain the Fairtrade certificate; they may also turn out to be the main benefits themselves for the economic development of the producer organization in the long run.

De producenten van Q'ANIL met hun diploma's van een 'quality management' workshop. De volgende keer op de foto met de Fairtrade certificaten...

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

(Zoals ik bovenaan al vermeldde, schreef ik dit stukje begin dit jaar. Inmiddels zijn de Fairtrade prijzen vastgesteld, doet er een derde producentengroep mee, en hopen we binnenkort audits te hebben. Wordt vervolgd dus!)

Dingen die we nooit begrepen hebben

2010-08-15T15:58:00.011-06:00

Aanpassen en integreren, dat is als correcte Nederlanders natuurlijk ons motto geweest sinds het begin dat we in Guatemala woonden. Inmiddels kennen we onze weg goed hier; de beste en leukste restaurantjes, supermarkten en binnendoorweggetjes in het halve land, volgen we de lokale mode en we zijn fervente bonen, tortilla en chili peper-eters geworden. 

Toch zijn er na ruim 2,5 jaar, bijna 3 jaar wonen in Guatemala nog altijd dingen die we nog steeds niet begrijpen en waar we ons over blijven verbazen. Of misschien eigenlijk gewoon maar niet meer proberen te begrijpen, omdat ze voor ons te groot zijn in hun onnavolgbaarheid.

Bij deze onze Huidige Top 12 Onnavolgbare Dingen in Guatemala, in willekeurige volgorde:   

1: Waarom er bushaltes zijn als de bus toch overal stopt waar mensen in willen stappen?

2: Waarom je alleen tandpasta van het merk Colgate kunt kopen, maar dan wel 100 verschillende types?

3: Waarom Maya mannen nauwelijks lichaamshaar zoals baardgroei krijgen, maar vervolgens ook niet kaal worden?

4: De logica van het telefoon opwaardeersysteem: op sommige dagen krijg je dubbel of tripel saldo, wanneer weet je nooit zeker, maar het gaat er vervolgens ook dubbel of tripel keer zo snel weer af. En waarom het zo ingewikkeld is om gewoon een abonnement te nemen.

5: Hoe een push-up broek werkt (kont-lift).

6: Of die Cubaan van het favoriete bandje nou echt in de Buena Vista Social Club gespeeld heeft of dat dat gewoon een marketing truc is?

7: Waarom het al zo'n 200 jaar lang mode is om je tanden met metaal te laten omranden of er sterretjes in te laten zetten?

8: Wie de geestelijk vader is van bordjes als “Oppassen voor omvallende vrachtwagens”, en (in winkels) “Geachte klant, als u een vuurwapen bij zich heeft, wilt u dat dan binnen onze winkel discreet dragen voor de rust van de andere klanten, aub”.

9: Persoonlijke voornaamwoorden. Als ‘tu’ = ‘jij’ en ‘usted’ = ‘u’, waarom noemen sommige mensen hun kinderen dan usted? Of hun partner? Of hun hond?

10: Waarom de meest gebruikte oppervlaktemaat een ‘cuerda’ is, maar dat die in elke regio van het land anders van formaat is (grofweg variërend tussen 0.12 Ha en 0.04 Ha)?

11: Of de ‘canicula’ nou echt bestaat: een droge periode halverwege het regenseizoen (meestal eind juli volgens de legende). Bij elke droge dag “is de canicula aangebroken”, maar als het daarna toch weer regent, “dan was het ‘m toch nog niet”.

12: Of onze favoriete koe nou wel of niet een buitenaards wezen is?

Mijlpaaltjes

2010-07-16T18:36:00.005-06:00

- “En hoeveel leden hebben jullie op dit moment?”
- “168”

Ik (Wietse) kan een glimlach niet onderdrukken als Cesar deze vraag zo precies beantwoordt. We zijn bij de cooperatie Q’ANIL; een van de organisaties die met mij het afgelopen jaar aan hun Fairtrade-certificering hebben gewerkt. Vandaag hebben we bezoek van een overheidsprogramma dat hen misschien gaat helpen met technische assistentie en verbeteringen van de infrastructuur. De vraag naar het aantal leden is niks bijzonders, maar het antwoord was het afgelopen jaar altijd “euhm .... een stuk of 150 leden.” Voor de Fairtrade certificering is het echter cruciaal dat elk lid netjes geregistreerd is, zodat de cooperatie kan traceren waar al hun product (peultjes) vandaan komt. Zodoende dat Cesar de afgelopen maanden bezig was om de ledenadministratie op orde te brengen. Ik had de nieuwe ledenlijst al gezien, maar op het moment dat hij het exacte nummer er zo spontaan uitflapt kan ik wel juichen, en realiseer ik me dat het symbool staat voor iets heel wezenlijks dat er in deze organisatie is veranderd.

- “Eigenlijk vind ik dat die veldbezoeken van het Milieu-Team niet 1x per maand moeten, maar elke week”
- “Ok prima, het is jullie beslissing. Maar denk er wel aan dat je ook echt in de praktijk moet brengen wat je nu afspreekt. Trouwens, het Milieu-Team zoekt nog leden. Iets voor jou, als je dit thema zo belangrijk vindt?”
- “O shit, daar heb je het al. Dat had ik natuurlijk moeten zien aankomen... hahahahaha”

Het is later dezelfde week en we hebben een ‘asamblea’ (algemene ledenvergadering) bij San Miguel Las Canoas, een andere cooperatie uit het project. Na weken van voorbereidingen is het moment gekomen om een aantal nieuwe procedures en reglementen officieel te bespreken, en al dan niet goed te keuren. Het is een lange vergadering met pittige discussies, maar de oogst is vet: de cooperatie besluit om een beleid tegen kinderarbeid aan te nemen, benoemt een Milieu-Team dat op basis van een Milieu-Plan de vervuiling en erosie gaat aanpakken, en verhoogt het salaris van haar vaste werknemers tot het wettelijke minimumloon. De kunst zal natuurlijk zijn om alles de komende maanden in de praktijk te gaan brengen, maar de eerste belangrijke stap is gezet.

“Estimado Sr. José Xar, Nos complace informarle que los estándares y precios para Ejote (Vainitas) y Arveja Verde han sido publicados”
(“Beste José Xar, we hebben het genoegen u te informeren dat de standaarden en prijzen voor bonen en peulen zijn gepubliceerd”)

Ik zit te ontbijten als ik het mailtje lees dat naar de cooperatie Q’ANIL is gestuurd (ze hebben mij een kopietje gestuurd). Het is een bericht waar we maanden op hebben gewacht: het Fairtrade systeem werkt op basis van minimumprijzen die de boeren (ten minste) ontvangen voor hun product. Die prijzen worden bepaald aan de hand van een berekening van hun kosten van productie, en moeten officieel worden goedgekeurd door de overkoepelende Fairtrade organisatie (FLO). Het vaststellen van de Fairtrade-prijs voor een specifiek product (bonen/peulen) uit een bepaalde regio (Centraal Amerika) is een cruciale hindernis, want zonder die prijzen kan er geen enkele boer of exporteur worden gecertificeerd. We zijn zelf nauw betrokken geweest bij het doen van het onderzoek naar de kosten van productie, en de afgelopen maanden lag het voorstel voor de Fairtrade prijzen te wachten op de officiele goedkeuring. Vandaag is die goedkeuring eindelijk binnen, en is de deur officieel opengezet voor de export van Fairtrade peultjes en bonen uit dit deel van de wereld. Het is zeker niet de laatste hindernis die we moeten nemen voordat er straks Fairtrade peultjes uit Guatemala in de supermarkt liggen, maar het was wel een van de belangrijkste. Het is een mooie dag vandaag...

2010-07-12T16:14:00.001-06:00

Voetbal in de mist

2010-06-26T18:42:00.007-06:00

We zitten in de auto, onderweg naar een van de koffie coöperaties. Het is mistig buiten. De weg hobbelt en slingert nogal; achterin de auto moeten we ons goed vasthouden willen we niet de hele auto doorvliegen. Daarnaast staat de radio aan en iedereen luistert met spanning. Het signaal valt af en toe weg en dat maakt het des te spannender.

Het kunnen volgen van een voetbalwedstrijd op de radio in Guatemala is een van de laatste stappen in het proces van het totaal domineren van de Spaanse taal, wat mij betreft. Behalve dat er snel gesproken wordt is het soms wat lastig te onderscheiden wat het wedstrijd commentaar is, en wat de reclameboodschappen tussendoor, die er door de commentatoren zelf tussendoor worden gepropt.

‘Slowakije is aan de bal en dominert de wedstrijd tot nu toe! Zou het echt waar zijn dat Italië niet doorgaat naar de volgende ronde? G&T bank, de beste bank van Guatemala! Gallo, het beste bier ter wereld! Wat u ook nodig heeft, zoek het op in de gouden gids! Koop kunstmest bij Maya S.A, altijd te vinden bij u in de buurt! Pepsi, om samen de passie voor het voetbal te vieren!! En Slowakije is nog steeds aan bal, ja, ja, jaaa, jaaaa....’ De radio valt weg, en komt een halve minuut later weer terug.
‘Gooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo...(20 seconden verder, iedereen wacht in spanning af voor wie het goal zou zijn)... oooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooool! Gol gol goooooool! Voor Slowakijke!!!’

Iedereen juicht, want in Guatemala zijn we voor Brazilië, Spanje of Argentinië, maar vooral gewoon voor degene die wint. Gezellig. En even wat luchtige afleiding na alle ellende van de tropische storm, 3 weken geleden.

De wedstrijd is afgelopen en we komen aan bij de coöperatie, die ook in mist gehuld is. Dat is hier altijd zo, zegt een van de vrouwen van de groep, daarom moet de koffie altijd binnen drogen. Ze zijn nu bezig met roosteren en malen van de koffiebonen. Het ruikt heerlijk. Het maakt ook veel herrie.

Terwijl een nieuwe lading bonen het roosterproces ingaat probeer ik met ze verder te werken aan een business plan waar we eerder mee begonnen zijn. Dat is lastig, door de herrie, en omdat de vrouwen niet kunnen lezen en schrijven. Het komt aan op hun geheugen en geduld, en mijn tekentalent. Het geheugen is prima, en mijn tekentalent valt best mee, maar het geduld is een lastig punt. De koffie moet afgemaakt worden, en het liefst voordat de volgende voetbalwedstrijd begint....

Dus daar zitten we even later, anderhalf uur aan hobbelige zandweg verwijderd vanaf de bewoonde wereld, met z’n allen rond een oude tv. Die om de minuut uitvalt, waarna iedereen erheen rent en er tegenaan begin te slaan in de hoop dat de stroom terug komt. ‘Goooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooool! Para Holanda!!!!’ Iedereen is blij en feliciteert me met mijn geweldige voetbalteam, de oranje machine, zoals ze die hier noemen.

Onderweg terug mist het nog steeds en het is gaan regenen als een gek. Hobbelend en glibberend gaan we terug naar de bewoonde wereld. Er is geen mens op de weg, alleen af en toe een groep jongens, die ondanks alles lekker aan het voetballen zijn.

Agatha - een klein fotoverslag

2010-06-01T18:28:00.013-06:00

Goed, het werd tijd voor wat eigen foto's over de schade die Agatha heeft aangericht. Hoewel we al meldden dat er in Antigua zelf nauwelijks schade is, zijn er hier vlak in de buurt het dorp Pastores en stadje Ciudad Vieja zwaar getroffen door modderstromen en overstromingen. Dit zijn beelden van vanmiddag (dinsdag 1 juni) van Ciudad Vieja, op zo'n 5 minuutjes fietsen van Antigua. Voor de goede orde: dit is na twee dagen droog weer. Het lijkt erop dat het zware materieel dat beschikbaar is het eerst ingezet wordt om hoofdwegen vrij te maken, want hier is de chaos nog net zo groot als afgelopen zaterdag. Ondertussen probeert men met de hand de boel enigszins vrij te maken, maar in feite is dat onbegonnen werk. Vrienden zijn begonnen met inzamelingsacties. Het is een druppel op de gloeiende plaat, maar niks doen is ook niet echt een optie. Ondertussen wachten we af en hopen we op het beste...

Verder nog een aantal foto's van bizarre situaties in het land...uit de Prensa Libre.

In zone 2 in de hoofdstad is een enorm gat in de grond geslagen:

Er zijn 17 bruggen in het land ingestort:

De snelwegen zijn slecht begaanbaar doordat stukken weg 'weg' zijn en door aardverschuivingen:

In de kranten worden al schattingen gedaan over hoeveel honderden miljoenen er verloren zijn gegaan in het bedrijfsleven. Over wat de schade van miljoenen boeren is, daar gaat het niet over.

Het water kwam dichtbij ons huis in Xela, dit was zaterdag bij ons om de hoek (inmiddels is het water daar weg, een grote modderboel is achtergebleven en wordt nu schoongemaakt) :

Intussen is het dodenaantal opgelopen tot 150, er zijn nog steeds mensen vermist. De verwoestingen in het land zouden groter zijn dan na de wervelstormen Mitch (1998) en Stan (2005), toen respectievelijk 268 en 669 mensen om het leven kwamen. Guatemala werkt hard om de boel op te bouwen en wacht in spanning af wat de rest van het regenseizoen brengt... dat is namelijk nog maar net begonnen en loopt gewoonlijk tot eind oktober.

Vulkaan en tropische storm leggen Guatemala plat

2010-05-30T13:46:00.015-06:00

En toen gebeurden er 2 dingen tegelijk waar iedereen in Guatemala altijd een beetje bang voor is. Eerst barstte de vulkaan Pacaya uit. Daarna kwam er een tropische storm overheen. De combinatie van deze 2 dingen heeft gezorgd voor een noodtoestand in het hele land.

De vulkaan Pacaya werd altijd beschouwd als ‘rustig actief’ en is een enorme toeristische attractie. Dagelijks gaan er groepen toeristen naar boven om maar zo dicht mogelijk bij de lava te komen. Een vulkaan die continu een klein beetje lava loslaat, zal niet plotseling heftig uitbarsten, was de theorie. De laatste echte uitbarsting was in 1998.

foto: prensalibre

Geheel onverwacht begon de uitbarsting donderdagavond: gloeiende stenen vernielden de daken van dorpen rond de vulkaan, 2000 mensen moesten worden geëvacueerd, as en vulkanisch zand (een grof zwart zand, heel smerig) werden tot honderd kilometer verderop het land in geblazen. Op sommige plaatsen lag 10 centimeter zand op de straten. Mensen werden verzocht alles schoon te vegen en het zand in zakken te stoppen want het gaat overal inzitten. Door aswolken is het vliegveld al een paar dagen dicht.

foto: prensalibre

En ondertussen begon het te regenen. De straten veranderden eerst in een soort zwarte natte sneeuwstranden, en toen het zand de rioleringen begon te verstoppen in rivieren. Op veel plaatsen liep het land onder water. Modderstromen sleepten huisjes weg, bruggen stonden op instorten en door aardverschuivingen werden wegen geblokkeerd. Elk jaar tijdens het regenseizoen gebeuren er dit soort dingen in Guatemala, moet gezegd worden. Maar het regende nu 3 dagen achter elkaar en de depressie werd tot tropische storm met de naam Agatha verklaard. Bijna 75.000 mensen zijn geëvacueerd. Heftig!

foto: prensalibre

Zelf hebben we van alles weinig last gehad. Geen as in onze woonplaatsen en we wonen in waterdichte huizen. Alleen de stroom valt steeds uit. De deur uitgaan is geen pretje, hoewel het er nogal indrukwekkend uitziet allemaal. Volgens de voorspellingen van gisteren zou Agatha nog 72 uur duren. Voor alsnog is het al een paar uur droog en is veel water weggelopen. Snelwegen worden intussen ook gerepareerd.

We horen net dat Agatha is gedegradeerd tot depressie, dus misschien valt het nog mee en hebben we het ergste al gehad.

Blokkade

2010-05-25T14:30:00.016-06:00

Het is nog vroeg als ik van Xela – waar ik het weekend met Marleen heb doorgebracht – weer naar Antigua rijd. De interamericana leidt me over de westelijke hooglanden van Guatemala en slingert door het mooie mistige en bergachtige landschap. Ik ken de weg goed inmiddels, en de interamericana is een keurige tweebaans snelweg. Toch blijft het altijd oppassen voor gaten in het asfalt, overstekende honden, een bus die midden op de weg stil gaat staan, of andere onverwachte hindernissen. Op zich kwam het dus niet als een verrassing dat er ineens een hoop mensen op de weg stonden, totdat ik dichterbij kom en me realiseer dat die niet op de bus staan te wachten, maar grote stenen de weg op rollen en de weg blokkeren. Ineens vallen ook de spandoeken me op: “Nee tegen de prijsverhogingen van de electriciteit!"

“Kut, heb ik dat....”

Snel scan ik in gedachten mijn agenda: geen belangrijke vergaderingen vandaag. Dat scheelt, en eigenlijk ben ik ook wel een beetje geamuseerd omdat ik bijna ‘vooraan sta’. Meestal merk je blokkades alleen omdat je in een eindeloze file vast komt te staan; nu krijg ik tenminste een beetje van de actie mee. Motor uit, stoel naar achteren, radio aan en rustig afwachten dus...

Wegblokkades zijn een veelgebruikte en succesvolle manier om aandacht te vragen voor politieke kwesties (en niet alleen in Guatemala trouwens). Het maakt je als actievoerder waarschijnlijk ongeveer net zo populair als de stakende vuilnismannen op koninginnedag in Nederland, maar heel veel andere manieren om je te laten horen zijn er ook niet. Op politiek niveau zijn de rurale gebieden en oorspronkelijke Maya-bevolking nog altijd ondervertegenwoordigd, en vreedzame manieren om je stem te laten gelden worden vaak gesmoord in moerassen van bureaucratie. Mocht je dus een klacht hebben over landrechten, een nieuwe wet tegen auto-import uit de VS, of de stijgende electra-rekening, dan is een wegblokkade een erg handige manier om je stem te laten horen en wél direct aandacht te krijgen.

Daar komt bij dat het een zeer praktisch actiemiddel is, met weinig moeite en veel resultaat. Mede door het bergachtige landschap zijn er maar een paar belangrijke snelwegen in Guatemala, met een stuk of 3 cruciale knooppunten. In een paar minuten zet je die met behulp van een paar flinke keien of een vrachtwagentje vast: succes verzekerd.

Nou ja, niet bij iedereen natuurlijk. Een hoop mensen hebben het inmiddels behoorlijk gehad met die blokkades. Ook voor mij is het een gewoonte geworden om vóór iedere reis de krant te raadplegen om te zien wat de kans is dat ik aankom vandaag. Omdat het vaak de plattelandsbevolking is die op deze manier haar stem laat horen, ontstaat er ook veel wrevel over die ‘achterlijke boeren’ die de boel weer zo nodig plat moeten leggen. Het is olie op het vuur van de tegenstelling tussen stad en platteland die in Guatemala altijd op de achtergrond aanwezig is.

Ondertussen lijkt het erop dat ik geluk heb. Na enige bemiddeling van een andere automobilist besluiten de actievoerders een paar auto’s door te laten. Ik heb geen idee waarom trouwens, maar het kan me ook niet zoveel schelen. Snel starten, raampje naar beneden, “Bedankt jongens, succes nog!”, en weg ben ik. Later in de ochtend krijg ik een emailtje van de ambassade waarin de blokkade wordt gemeld, en aangeraden wordt niet via de interamericana te rijden. Ook de kranten hebben het verhaal inmiddels opgepikt: het ziet er naar uit dat ik inderdaad mazzel heb gehad, want de actievoerders kondigen aan “dat de blokkade voor onbepaalde tijd is, en pas wordt opgeheven als ze een bevredigende reactie van de autoriteiten hebben.” Achteraf blijkt dat zes uur te zijn geweest. Dat was me een lange ochtend geworden...

Foto van later op de dag in de Prensa Libre (Angel Julajuj)

La Florida

2010-05-10T15:35:00.015-06:00

Hijgend van het klimmen door de jungle, van de hoogte en van de warmte bereiken we de top van het heuveltje, van waaraf we een prachtig uitzicht hebben over de plantage: 300 hectare aan koffiestruiken. In de verte zouden we een koffieverwerkingsfabriekje moeten zien, en een bijenhouderij. En nog verderop de 50 huizen van de bewoners, die op de plantage werken.

Finca La Florida is een van de grootste coöperaties waar we mee samenwerken. Hun biologisch en Fair Trade gecertificeerde koffie wordt voor een deel geëxporteerd naar Fair Trade Nederland. Een deel wordt in Guatemala verwerkt en verkocht via ons netwerk. Het is mijn favoriete koffie, omdat ze zeer smaakvol is. Daarnaast is de ontstaansgeschiedenis van La Florida een van mijn favoriete verhalen. Vandaag mag ik het vertellen aan een groep Belgen die op bezoek is.

La Florida betekent De Bloei, symbolisch voor het proces dat het heeft doorgemaakt. Ooit was er op deze plek een koffieplantage van een grootgrondbezitter. Arbeiders werkten er voor schandalig lage lonen en zonder contracten. Ze woonden met honderden bij elkaar in grote krotten waar het binnen regende en waaide. Voor je rechten opkomen was gevaarlijk. De grootgrondbezitter had politie achter zich en gooide opstandelingen er gewoon uit. In de tijd van de burgeroorlog werd alles alleen maar erger en smeriger.

De katholieke kerk heeft op verschillende gebieden in Guatemala een rol gespeeld in het helpen organiseren van de mensen, bij het opkomen voor hun rechten. Dit was gevaarlijk, zowel tijdens als na de burgeroorlog, omdat het organiseren als guerilla activiteiten kon worden geïnterpreteerd. Tienduizenden mensen zijn op die manier vermoord. In dit geval hielp het Pastoral de la Tierra van Quetzaltenango hen, de afdeling grondzaken binnen de kerk (waaruit later de organisatie waarvoor ik werk is ontstaan), met het bepalen van een strategie. Maar dat was niet gemakkelijk. Er is eerst een officiele en legale stichting gevormd onder een kleine groep die voor haar rechten wilde gaan. Daarna is geprobeerd met die groep een ander stuk grond te kopen, zodat de arbeiders eigen baas konden worden. Dat mislukte.

Aan het einde van de burgeroorlog (1996) werd in Guatemala een conflictencommissie opgesteld speciaal om geschillen rond landeigendom en arbeidsconflicten op te lossen. Zoals vele anderen probeerden de arbeiders een zaak te maken van hun jarenlange uitbuiting. De commissie deed niets voor ze. Ook de commissie die voor landherverdeling na de oorlog moest zorgen deed niets. Toen raakte de grondeigenaar het land kwijt aan de bank omdat hij zijn schulden niet kon afbetalen. De arbeiders moesten op zoek naar ander werk en een andere woonplaats.

Ecotoerisme, een extra bron van inkomsten voor La Florida

In 2000 werd na alle mislukte onderhandelingen besloten om de verlaten finca te bezetten. Nu deze in het bezit van een bank was gekomen, waren er minder risico’s dat de mensen er met geweld uitgezet zouden worden. 50 families deden mee.
Na 2 jaren van bezetting, angst om de finca uitgezet te worden en discussie met de conflictencommissie werd in 2002 besloten dat de mensen mochten blijven. De waarde van de grond werd gesteld op 6,5 miljoen Quetzales (650.000 Euro) en de 50 families kregen 8 jaar de tijd om het voor dat geld te kopen. Dit jaar zijn die 8 jaar dus voorbij.

Er is geen cent afbetaald. Maar er is niet stilgezeten. Jarenlange lobby en internationale publiciteit door o.a een aantal van mijn collega’s hebben gezorgd voor het besluit dat de finca gezamenlijk bezit is geworden van de arbeiders. Het is nu hun plek, hun koffie. Ze hebben er inmiddels hun eigen huizen gebouwd, hebben hun eigen bestuur, hun papieren op orde, ze maken hun eigen beslissingen.

Er moet nog veel gebeuren. De plek is verwaarloosd geweest en dat is nog steeds te zien. Maar dit is wel uniek. La Florida is een van de weinige voorbeelden waar de arbeiders in het gelijk gesteld zijn. En het is een coöperatie die goed op weg is naar een duurzame situatie. Een voorbeeld en hoop voor andere groepen die pogen hun rechten op te eisen.

Tja, en dat maakt misschien wel dat die koffie extra lekker smaakt....

Real Sloooow Food

2010-04-20T20:16:00.017-06:00

Het lijkt wel of we ineens in Nederland staan, maar dan wel 200 jaar terug in de tijd. We (Marleen en collega’s) zijn in de provincie Quiché, in een dorp waar voornamelijk tarwe wordt verbouwd. Op een dorsvloer staat een man met 4 paarden die over de geoogste tarwe aren lopen. Hoewel ik weet dat dit een arme streek is ben ik toch wat verbaasd. Dorsen met paarden lijkt me ook voor hier ouderwets en mateloos inefficiënt. Om het nog maar niet over de hygiëne te hebben. Ik vermoed in ieder geval wel waarom we dit tarwemeel nog niet verkopen via ons netwerk.

Dorsen deed men in Europa 200 jaar geleden met een dorsvlegel (2 platte houten stokken verbonden met een scharnier waarmee je op de aren slaat). Later werd deze vervangen door een dorsmolen die handmatig werkte. Al in 1881 werd in Europa gebruik gemaakt van een dorsmachine, vind ik op internet. Deze werd weliswaar aangedreven met paarden, maar die liepen dus niet over de tarwe heen…

Uit de‘Dictionnaire encyclopédique et biographique de l'industrie et des arts industriels’ van E.-O. Lami en A. Tharel (1881)

Inmiddels worden in Europa rijdende maaidorsers gebruikt die oogsten, dorsen en de tarwekorrels schoonmaken. In een handomdraai wordt het kaf van het koren gescheiden. En voor het malen tot meel worden bijna geen traditionele windmolens meer gebruikt. Voor het ambachtelijke gevoel, dat we in Nederland tegenwoordig weer waarderen, wil er nog wel eens een molenaar op zaterdag de wieken in de wind gooien. Streekproducten en slow food, gezond eten waar aandacht en tijd aan besteed is, als tegenreactie op fast food, maken de molenaar weer populair. Maar die kan in ons land eigenlijk niet meer tegen de efficiëntie van de machine op.

Hier in Quiché wordt gemalen met een watermolen. De snelle stroom aan de rand van het dorp is een perfecte gratis energiebron om de molenstenen aan te drijven. Vrouwen in het dorp zijn er de hele dag in de weer met tarwe wassen (gelukkig), malen, zeven, en thuis brood bakken. Het brood smaakt heerlijk en ambachtelijk maar echt vlot gaat het allemaal niet. Niemand lijkt echt haast te hebben. Bovendien zijn de molenstenen eigenlijk aan vervanging toe.

En hoe kom je nou aan nieuwe molenstenen in een land als Guatemala? Dan ga je dus de bergen in met een mannetje dat er verstand van zegt te hebben, zoek je 2 mooie grote stenen uit, die daar plekke door het mannetje tot molenstenen worden gebeiteld. In een aantal weken tijd. Tot slot ga je met een pick-up en een grote groep mensen met spierballen de stenen ophalen…

In Guatemala worden fastfood ketens als McDonalds, Burgerking en de lokale kipvariant Pollo Campero steeds populairder, vooral in de steden. Maar dit hier is toch wel Real Slow Food!

What’s in a name?

2010-04-11T20:45:00.007-06:00

“Goedemorgen canchita, blondje,” zegt de parkeerwacht waar ik elke ochtend langs loop. “Goedemorgen meneer”.

“Ik ga naast dat blondje zitten,” roept een vrouw achterin de bus. Ze werkt zich door de menigte heen om naast me te gaan zitten en me aan een interview te onderwerpen.

“Hee blondje, waar blijf die dikke nou, we gaan vertrekken,” roept mijn collega.

Het klinkt een beetje raar, misschien zelfs beledigend zo op het eerste gehoor. Maar nee hoor, heel normaal. Bijna iedereen heeft hier wel een bijnaam; dikke, dunne, zwarte, chineesje of blondje, en dat is eerder lief en persoonlijk dan flauw bedoeld.

Aan de ene kant wel handig. Iedereen heet namelijk Juan, José, of Maria. Ok, dat is misschien wat overdreven, maar het aantal voorkomende namen is behoorlijk beperkt. Omdat de meeste mensen 2 namen hebben gebruiken ze die dan allebei. Maar dan nog, de combinaties zijn vaak dezelfde, naar bekende historische personen (Julio César), Latino zangers (Marco Antonio) en religieuze namen zoals Maria de los Angeles (Maria van de Engelen) en Juan de Dios (Jan van God).

Wat je dan nog kunt doen is die namen ‘afkorten’. Van de meeste namen bestaat een kortere versie, die eigenlijk niet altijd heel veel met de originele naam te maken heeft. Bijvoorbeeld Roberto en Alberto worden Beto. Dat is nog te volgen. José Maria wordt Chema. Maar José wordt Chepe, Francisco is Pancho, en Luis wordt Güicho. Ook met die blijkbaar voor iedereen logisch afgekorte namen word je dood gegooid. Een extra koosnaam kan dus eigenlijk geen kwaad.

Als er een baby geboren wordt is de naam meestal niet direct bekend. Vaak gaat er een week of zelfs meerdere weken overheen voordat er een besluit genomen wordt. Juan Carlos, wat een verrassing! Geen idee wat er precies afgewogen wordt in die periode. Het is gebruikelijk om een kind te vernoemen naar een ouder of grootouder, maar een tweede naam als gewenst van alles zijn. Uiteindelijk komt het toch meestal neer op een voor de hand liggende combinatie van namen.

Toch is er sinds een aantal jaar ook een rage om ‘originele’ namen te geven ontstaan, vooral in rurale gebieden. Dat wil zeggen, namen die mensen ergens eens gehoord hebben, meestal op tv of op school. Of dat een verbetering is betwijfel ik. Zo heb ik kinderen mogen ontmoeten met de volgende voornamen: Darwin, Roosevelt, Kennedy, Osama, Reina (koningin), Mickymouse, Delfino (dolfijn), Yonwein (John Wayne fonetisch) en Panasonic.

Marleen is een makkelijke naam in Latijns Amerika, meestal is er een lokale variant op. In Mexico en Ecuador was ik Marlene La Gata (de kat, i.v.m blauwe ogen) en nu Marleny La Canchita, het blondje. Tja, ik geloof dat ik dat toch liever heb dan dat ik heel origineel naar, zeg, een soapactrice of smurf vernoemd zou zijn...

Blondje heel blond als paspop voor een nieuw model jurk bij een van de vrouwengroepen

Solidaire Economie

2010-03-22T09:51:00.006-06:00

Enig idee wat dit is?

Dit is de cashew vrucht, waarvan wij alleen het nootje (dat vreemde dingetje er bovenop) kennen. Die groeit in Guatemala veel in de kustgebieden. De vrucht lijkt zeer geschikt om jam van te maken. Jam is een populair product onder de vrouwengroepen waar we mee werken. Een nieuwe groep gaat dit jaar beginnen met experimenten.

Historisch gezien is de landbouw in Guatemala steeds gedomineerd door grootschalige productie van producten als koffie, bananen, cacao, suiker, etc die onverwerkt geëxporteerd worden naar de Verenigde Staten en Europa. Daarnaast zijn er miljoenen kleine boertjes die maïs en bonen verbouwen voor hun eigen families en dat wat eventueel overblijft verkopen op de lokale markt. Tussen deze 2 uitersten zitten niet veel alternatieven.

La Red Kuchub’al, waar ik sinds 2 maanden voor werk, is een netwerk van 20 boerencoöperaties die lokale producten verbouwen en verwerken, en op lokaal en nationaal niveau verkopen voor een eerlijke prijs. Dit levert werkgelegenheid op het platteland op en stimuleert dat de mensen hun eigen producten ook zelf consumeren in plaats van alles te exporteren. De winst blijft in Guatemala; het moet een motor zijn voor economische ontwikkeling. Solidaire Economie, wordt dit systeem ook wel genoemd. Het gaat niet alleen om traditionele exportproducten als koffie en cacao maar bijvoorbeeld ook om lokale vruchten, granen en kruiden waar bijvoorbeeld jam, meel, zeep en shampoo van gemaakt wordt. Eigenlijk allemaal kleine plattelandsbedrijfjes die biologisch of zo biologisch mogelijk produceren. Met een team van 4 mensen binnen de organisatie steunen we die bedrijfjes om hun processen en producten te verbeteren, hun promotie en verkoop strategieën te verbeteren. Daarnaast helpen we met transport en distributie.

Afgelopen weken ben ik begonnen aan een grote tour om al die bedrijfjes te bezoeken en samen met hen diagnoses en doelen voor het komende jaar te stellen. Voor mij is het gelijk een eerste kennismaking met de praktijk van het werk. Een paar korte voorbeelden:

Een van de vrouwengroepen maakt shampoo en jam. Het gaat er professioneel aan toe. Alle vrouwen in uniform met haarnetjes en mondkapjes, en allemaal hebben ze een taak: de een roert in de pan, de ander kookt de lege potjes en dekseltjes, een ander zorgt voor een fris gewassen kleed waar alles op kan staan.

Maar na een aardbevinkje is het dak van hun keuken ingestort en werken ze in de keuken van een van de vrouwen thuis. En dat is niet echt heel schoon en geschikt… We gaan ze helpen met een krediet om een stevige en hygiënische nieuwe keuken te bouwen, dat ze binnen een jaar met de verkoop van shampoo en jam terug kunnen betalen.

Een andere vrouwengroep maakt geweven en geborduurde stoffen, blouses, tafelkleden, tasjes. Zij zijn al veel verder: ze verkopen op verschillende plekken in het land en hebben een catalogus laten maken voor hun producten. Ze willen nu een stap professioneler en groter en willen advies over trends in westerse mode. Hun belangrijkste klanten zijn volgens hen zelf ‘dikke Amerikaanse vrouwen’ en daar hebben ze nog geen patronen voor…

Een nieuwe coöperatie in het netwerk maakt zeep en wil haar biologische tomaten gaan verwerken en op sap verkopen. We gaan hun helpen dat proces onder de knie te krijgen. In hun kleine kantoortje staan 12 zakken maïs. “En wat gaan jullie daarmee doen?”
“O, dat hebben we ingezameld voor Haïti. Al onze leden hebben iets afgestaan voor de slachtoffers van de aardbeving”. Geen idee hebben ze hoe ze de maïs daarheen krijgen, maar toch. Boeren met gaten in hun kleren, die zelf maar nauwelijks rond kunnen komen en vaak met 12 personen in een klein huisje van adobe met golfplaten daken wonen. Die boeren zetten zich in voor mensen die het slechter hebben dan zij. Als dat geen solidariteit is…

Mijn radiodebuut in Guatemala

2010-03-22T09:48:00.005-06:00

We zitten al een tijd te wachten op een paar boeren waar we een afspraak mee hebben, mijn collega’s Sergio en Luis en ik, op een pleintje in een kleine provinciestad. Het wachten duurt allemaal wat langer dan we gedacht hadden.

Luis: Hee, er is hier een radiostation, zullen we op de radio?
Sergio: Ja, waarom niet.
Marleen: Kan dat zomaar?

Luis: Hallo, we willen graag op de radio.
Radioman: Willen jullie de groeten doen? Het is wel lokale radio hoor dus in het land van dat blondje zullen ze het wel niet horen.
Luis: O dat geeft niet, we komen uit Xela, we zijn op bezoek bij boeren hier in de buurt.
Radioman: Willen jullie die de groeten doen?
Luis: Nee we willen even wat vertellen op de radio, over de boeren en het werk dat we doen.
Radioman: Een interview?
Sergio: Ja een soort interview eigenlijk.
Radioman: En gaat dat blondje dan ook praten?
Marleen: Ja hoor, als u dat leuk vindt.
Radioman: Ja dat vinden de mensen hier leuk, een blondje.
Marleen: Maar het is radio, dat zie je toch niet?
Luis: Sssst...

Radioman: Dames en heren opgelet, we krijgen straks een paar mensen en een blondje op de radio die iets over boeren gaan vertellen, als dat niet leuk is....dus blijf bij ons, na de marimba zijn we weer bij u terug...

Radioman

Blond en Live

De kwestie Belize

2010-03-12T13:26:00.007-06:00

“Jazeker, Belize is eigenlijk onderdeel van Guatemala. Hoe het precies zit weet ik ook niet, maar het komt erop neer dat die zwarten op een gegeven moment hier aan land zijn gekomen en langzaamaan een deel van Guatemala hebben ingepikt...”

De altijd vriendelijke Victoriano - bewaker van Aj Ticonel, waar Marleen de eerste 2 jaar van ons verblijf in Guatemala werkte - kijkt ons serieus aan. Het was geen politiek incorrect grapje dus, maar hij meent het echt. Marleen en ik kijken elkaar enigszins overrompeld aan; stilzwijgend besluiten we er niet op in te gaan en het er later nog maar eens over te hebben. Maar eerlijk is eerlijk, deze interpretatie van de geschiedenis waarbij de Afrikaanse slaven zijn omgevormd tot kolonisators hadden we nog niet eerder gehoord. Het is voldoende om onze interesse te wekken voor het oude grensconflict tussen Guatemala en haar buurland (of toch afvallige provincie?) Belize.

Belize is een land met zo’n 320,000 inwoners en ligt ingeklemd tussen Mexico en Guatemala. De economie stelt niet veel voor, maar bestaat voor een groot deel uit de export van suiker en bananen, en uit toerisme. Ook maken ze een erg lekkere pittige saus, en slap bier. Opvallend is dat er als enige land in Centraal America Engels wordt gesproken, een herinnering uit de tijd dat het Brits Honduras heette en een kolonie van de Engelse kroon was. Ook de bevolkingssamenstelling is apart, met een mix van Mayas, creoolse afstammelingen van Afrikaanse slaven die door de Britten zijn meegebracht voor het zware werk op de houtplantages, Mestiezen (afstammelingen van de Spanjaarden), en de Garifuna: een volk van Afrikaanse komaf met een vrij bizarre historie. Een schip met Afrikaanse slaven moet ooit schipbreuk hebben geleden op het Caribische eiland St.Vincent, waar de Afrikanen met de Caribische bevolking mengden. Na een 18e eeuws ruzietje met de Engelsen zijn ze van het eiland afget, en gedeporteerd naar het Hondureese eiland Roatán. Vanuit daar zijn de Garifuna over de Caribische kust van Centraal Amerika verspreid, waar ze nu een belangrijke etnische minderheid vormen met hun eigen cultuur, taal en muziek.

Maar goed, tot dusver de niet-controversiele introductie van Belize en haar bonte mix van inwoners. Hoe zit het nou met dat grensconflict? Blijkbaar is in de bewogen geschiedenis van de kolonisatie van Centraal Amerika het een en ander misgelopen tussen de Spanjaarden en Engelsen. Hoewel de Spanjaarden vonden dat ze als eerste het hele gebied hadden ingepikt, waren de Engelsen niet al te zeer onder de indruk van die claim en ontwikkelden een lucratieve business in houtkap (o.a. mahonie) in de regio die tegenwoordig Belize heet. Aangezien het voor de Spanjaarden toch al vrij lastig was om geheel Centraal Amerika onder controle te brengen, is er in eerste instantie (1763) een verdrag gesloten waarbij de Engelsen het gebied mochten ‘gebruiken’ zonder er eigendom over te verkrijgen. Later (1859) is het grondgebied wel degelijk door het inmiddels onafhankelijke Guatemala overgedragen aan de Engelsen, maar het verdrag dat deze overdracht regelde kende een aantal voorwaarden (o.a. de aanleg van een spoorlijn/weg van Guatemala naar de Caribische kust). Aangezien niet aan al die voorwaarden is voldaan is volgens Guatemala het verdrag niet geldig meer, en is Belize dus effectief nog steeds Guatemalteeks grondgebied.

In Belize vinden ze dat de Guatemalteken niet moeten zeuren aangezien ze nooit effectief controle hebben gehad over het grondgebied. De claim op het grondgebied van Belize is dus puur een papieren kwestie. Bovendien zijn Guatemala en Belize allebei inmiddels onafhankelijk van hun respectievelijk Spaanse en Engelse kolonisatoren (Guatemala in 1821; Belize pas sinds 1981), en hebben oude Spaanse/Engelse claims op het grondgebied dus überhaupt geen betekenis meer. Ondertussen weigert echter Guatemala de onafhankelijkheid van Belize te accepteren, en zijn er de afgelopen decennia zo nu en dan opstootjes aan de grens geweest. Sinds 2001 ligt er een overeenkomst tussen beide landen om de kwestie op diplomatieke wijze op de lossen en elkaar niet (meer) de hersens in te slaan. De laatste stap richting de oplossing van het conflict werd in 2008 gezet, met het voorstel om de zaak voor het Internationaal Gerechtshof te brengen. Wordt vervolgd dus ...

Al met al is het een ingewikkelde kwestie, waarbij de oplossing nogal wordt bemoeilijkt door de vraag of het nou om een politiek conflict gaat, of om een juridisch conflict. Belize vindt het eerste, terwijl Guatemala een meer juridische insteek heeft en zich richt op de geldigheid van allerlei verdragen. Voor ons als buitenstaanders en leken is het nogal lastig om daar een mening over te vormen, en bovendien passen we maar een beetje op met wat we zeggen. Een oude koe of niet, het blijkt toch een kwestie te zijn die nog steeds een open zenuw raakt bij veel Guatemalteken.

Uit nieuwsgierigheid hebben we een tijdje geleden een soort opiniepeiling gedaan onder onze Guatemalteekse vrienden, om er achter te komen wat de gemiddelde mening hierover anno 2010 nou zo’n beetje is. De reacties waren nogal gemengd en uiteenlopend (van “Belize is alleen op papier ooit misschien van de Spanjaarden geweest”, tot “Belize is nog steeds het 23ste departement van Guatemala”). Maar vooral opvallend waren de gedetailleerde en soms prikkelbare reacties die verraadden dat veel mensen hier – als ze ernaar gevraagd worden – nog best een sterk sentiment bij de hele kwestie hebben. De ontstaansgeschiedenis van de huidige Republiek Guatemala heeft daar ongetwijfeld mee te maken, want iedereen leert hier op school dat Guatemala ooit als een grootse republiek is begonnen die half Centraal Amerika besloeg, maar waar stukje bij beetje delen van onafhankelijk zijn geworden of ingepikt door omliggende landen. Afgezien van het ‘minderwaardigheidscomplex’ van een gekoloniseerd land, kampt Guatemala dus ook nog eens met een vreemd soort ‘geldingsdrang’: “We stellen nu dan wel niet zoveel voor, maar ooit waren we een grote natie”.

Ondertussen verraden ook veel kaarten in Guatemala (inclusief een grote relief-kaart in het centrum van de hoofdstad), dat voor veel mensen Belize nog wel degelijk een beetje bij Guatemala hoort. De kaart bovenaan dit artikel verraadt de dubbele houding: Belize is ingekleurd alsof het een Guatemalteekse provincie is (rechtsboven, in het geel), terwijl het lettertype van ‘Belize’ een apart land suggereert, en ook haar eigen hoofdstad (Belmopan) wel netjes wordt vermeld, net zoals de hoofdstad van El Salvador (San Salvador, onderaan op de kaart). Zie ook de twee kaarten hieronder, die toevallig bij ons op kantoor hangen: beide wekken op zijn minst de suggestie dat Belize onderdeel is van Guatemala. De bovenste is weer een fraai compromis waarbij Belize wel is ingekleurd als Guatemalteeks departement, maar de legenda er overheen geplakt is om aan te geven dat het er toch ook weer niet echt bijhoort. Blijkbaar weten de Guatemalteken het zelf allemaal ook niet meer zo goed...

Eerlijkheidshalve moet ik er wel bij vermelden dat het er ook heel veel kaarten zijn die Belize niet als onderdeel van Guatemala weergeven. Maar toch ... voor iemand die opgegroeid is in Noord-West Europa waar het laatste grensconflict van zo’n 65 jaar geleden was, blijft het een aparte en enigszins bizarre situatie.

Om het laatste woord over ‘de kwestie Belize’ te kunnen spreken/schrijven, zijn Marleen en ik in september 2009 zelf maar eens op reis gegaan naar Belize. Opvallend genoeg hebben we tijdens onze reis vrij weinig gemerkt van de historische context, en hebben we vooral kunnen bevestigen dat Belize een uitstekend – hoewel uitermate sloom – vakantieland is, waar de cocktails, hangmatten en palmbomen nooit ver weg zijn. En daarmee hebben we misschien ook wel de reden te pakken dat dit conflict al zo lang aansleept: afgezien van een paar ijverige politici die de kwestie zo nu en dan oprakelen en als politieke afleidingsmaneuvre gebruiken, is voor de meeste mensen de stand van de wind, de prijs van de benzine, en de temperatuur van het bier toch nog altijd een stuk belangrijker... En misschien is dat maar goed ook.

Inspiratie en kippenvel

2010-03-01T10:58:00.005-06:00

Vandaag is er een artikel over ons geplaatst op de website van Radio Nederland Wereldomroep. Lees het artikel via de volgende link:
http://www.rnw.nl/nl/nederlands/article/inspiratie-en-kippenvel-guatemala

Vergane glorie

2010-02-23T22:04:00.015-06:00

Het moet ooit een imposant gezicht zijn geweest, toen de trein met koffie en katoen tot op de pier reed en haar lading in de wachtende schepen laadde, klaar voor de reis naar de Verenigde Staten. De rails liggen er nog, helemaal tot het einde van de pier waar ze in het niets lijken te verdwijnen. Ook visserboten hebben jarenlang gebruik gemaakt van de pier om hun lading vis te lossen, en het moet er een drukte van jewelste zijn geweest met vissers, kraampjes en verkopers.

Nu is de pier van Champerico vooral een verstild monument voor wat ooit een bloeiende handel was, terwijl de drukte zich heeft verplaatst naar de rest van het strand waar in het weekend de inwoners van Quetzaltenango – en een enkele toerist – zich komen ontspannen in de zee. Van de grote kranen en het havenkantoor die ooit op de pier moeten hebben gestaan is niet veel meer over sinds in 2003 een groot deel van de pier in zee stortte, maar er staat nog wel een enkel visserkraampje waar je - tussen de hangmatten – een paar schrale garnalen kunt kopen. Een groepje geduldige mannen maakt dankbaar gebruik van de overhangende uiteinden van de afgebroken pier om nog wat te vissen.

De kokosnoot-verkopers aan het begin van de pier geven de hoop niet op, en tonen zich de ware marktkooplui van weleer zodra we de pier betreden om een kijkje te nemen. Marleen en onze vriendin Marjolein worden – terecht – vergeleken met Pamela Anderson, maar geven zich niet gewonnen. Ik hoop nog op een compliment a la James Bond ofzo, maar val blijkbaar niet meer zo op naast de twee blonde en vooral vrouwelijke schoonheden. Tja, jammer, geen kokosnoot vandaag.

We kijken nog eens om ons heen, proberen onze nek niet te breken over de verroeste traptreden, en slenteren terug naar een strandtent. Onderweg valt wel op dat er iets verderop blijkbaar een nieuwe haven wordt gebouwd. Marjolein weet te vertellen dat het nota bene om een Nederlands project gaat. Zo zie je maar weer waar een klein land groot in kan zijn, ook ver van huis. Maar, terwijl we naar de nieuwe haven in aanbouw staan te kijken, vraag ik me af wat er nou niet klopt aan het plaatje. Het ziet er allemaal nogal ... efficient uit, met van die betonnen blokken, graafmachines en rechte kanalen. En op de een of andere manier begin ik van de oude verrotte pier te houden en weet ik zeker dat de nieuwe haven ongetwijfeld prima schepen zal kunnen ontvangen, maar nooit die gezellige rommelige plek zal worden waar vissers hun verse waar verkopen, jongens met geimproviseerde lijntjes hun eigen visje proberen te vangen, en kokosnoot-verkopers mijn echtgenote met Pamela Anderson zullen vergelijken. En ergens ... is dat toch ook een beetje jammer.

Planning en communicatie

2010-02-19T15:51:00.004-06:00

“Ik ben niet zo’n communicatief persoon,” zegt mijn baas. “Dus als ik niks zeg ben ik niet boos ofzo”. Terwijl de rest van het team luistert, geeft hij in een kwartier tijd even een samenvatting van zijn leven (met redenen waarom communicatie hem moeite kost), verwachtingen van het komende jaar en geeft vervolgens de rest de ruimte om ook verhaal te doen en tot concrete afspraken te komen. Het valt vandaag nogal mee met zijn niet-communicatieve vermogen lijkt me.

Afgelopen weken stonden in het teken van de jaarplanning. Plannen met de organisatie, plannen met het team agro-ecologie waar ik in zit, plannen met de andere teams in de andere provincies, plannen met het bestuur van het boerennetwerk, met de ledenvergadering van de boeren… We blijven maar bezig. Aan de ene kant is het logisch dat als je in een netwerk met zoveel actoren werkt, er flink vooruit gepland moet worden. Aan de andere kant heb ik zulke discipline nog niet vaak meegemaakt hier in Guatemala. Toen ik nog bij Aj Ticonel werkte was vergaderen en plannen een vreselijke opgave. Het nut werd er niet van ingezien, en vergaderen werd niet gezien als echt werken. Als je eindelijk iedereen bij elkaar had dan liep de eerste weer weg om eens uitgebreid buiten te gaan bellen. Communicatie ging het liefst via skype, zelfs als je samen in een ruimte zat.

Natuurlijk moet ik nog gaan zien of die planning en het communiceren hier in de praktijk ook blijft werken. Want dat is wel weer iets heel anders. Maar ik ben wel onder de indruk! En het is leuk om weer verbaasd te zijn over nieuwe ervaringen en het beeld dat ik van Guatemala had te kunnen bijstellen. Zo blijf je altijd weer nieuwe dingen leren en kun je je elke dag blijven verwonderen.

Ondertussen krijg ik wel steeds meer zin om het veld in te gaan en de boeren en coöperaties te leren kennen zodat het allemaal wat meer gaat leven. Want daar hebben we tijdens mijn eerste maand door al dat plannen nog geen tijd voor gehad...

Voor ons kantoor met een van de boeren van Mundo Verde, onze beste bio en fairtrade koffie

Nieuwe stad

2010-01-27T09:51:00.004-06:00

Ik loop mijn huis uit richting het park. Een busje van lijn 3 komt eraan, ik ren erheen. Maar helaas blijkt die ineens maar tot het ziekenhuis te gaan. Op de een of andere manier veranderen de buschauffeurs hun routes continu, dat vertelde een collega me al. Had je gisteren nummer 3 kan het dus best zo zijn dat die vandaag niet rijdt naar waar je heen moet. “Altijd goed luisteren naar wat het bushulpje uit het raam roept en voor de zekerheid maar terugroepen of jouw halte erbij zit,” was het advies van mijn collega. Dat lijkt de strategie van iedereen te zijn; ‘s morgens vroeg is het een gezellige herrie van naar elkaar roepende mensen op straat. De volgende kan ik nemen. Met z´n twintigen gepropt in een busje waar eigenlijk maar 10 plaatsen zijn, scheurend door de stad zie je nog eens wat. Met een beetje geluk ben ik binnen 20 minuten op mijn werk.

Het went al aardig, wonen in Quetzaltenango (afgekort Xela, spreek uit Sjeela), de 2e grootste stad van Guatemala. Echt een heel grote stad is het niet, vergelijk het met Eindhoven. Maar de sfeer is er heel anders dan het toeristischer en dorpser Antigua, waar we afgelopen 2 jaar gewoond hebben. Mijn nieuwe baan ligt net iets te ver van Antigua om dagelijks heen en weer te kunnen reizen.Vandaar dat we nu ook een appartementje in Xela huren waar ik door de week ben, terwijl Wietse in Antigua werkt. Door wat geknutsel met thuiswerken zijn we steeds 4 nachten samen en dan 3 niet, de weekends afwisselend in Antigua en Xela. Spannend, want best een grote verandering en veel nieuwe dingen. Tot nu toe vliegt de tijd voorbij. We genieten allebei van leuke banen, werken hard en als we elkaar zien is het dubbel leuk. En we vinden het geweldig om een andere stad en regio beter te leren kennen. Door de vulkanen die de stad omringen heeft het iets vertrouwds. Toch is de sfeer heel anders in deze stad.

Parque central van Xela. Foto gemaakt door Wietse vanuit helicopter...

De vrouw naast me in de bus neemt haar telefoon op. ‘Wat, is Portillo opgepakt?! Portillo is opgepakt!’ Roept ze door de bus. Er klinkt gejuich. Alfonso Portillo is een ex-president van Guatemala en hij wordt gezocht omdat hij tijdens zijn ambtsperiode maarliefst 70 miljoen dollar heeft achterover gedrukt en witgewassen in de VS, legt ze me uit. Ik knik, dat weet ik. Sinds een paar dagen is er eindelijk een internationaal arrestatiebevel (hij was president van 2000 tot 2004 dus hij had al wat tijd gehad om op de vlucht te slaan ;-) ). Op de vlucht naar Belize is hij nu opgepakt. Er wordt vrolijk gebabbeld. Mensen die elkaar niet kennen wisselen hun mening uit. Is het terecht of niet dat hij is opgepakt? Natuurlijk, vinden de meesten. Want iedereen moet werken voor zijn geld, net als wij allemaal. Anders zaten we hier toch ook niet, met z’n allen opgepropt in de bus naar huis....

Misverstandje

2010-01-12T12:33:00.005-06:00

“Verdorie, hopen dat ‘ie het houdt…”

(Wietse:) Het gezellige gebabbel in de auto verstilt als we een brug naderen die er nogal gehavend uitziet. Door aardbevingen en hevige regenval vinden er regelmatig aardverschuivingen plaats in Guatemala, en het lijkt erop dat deze brug daar nogal van te lijden heeft gehad. De enorme scheuren in het beton doen in ieder geval vermoeden dat hij elk moment naar beneden kan komen.

Alex, mijn collega en de bestuurder van de auto, neemt de gok en stuurt behoedzaam de pick-up over de brug. Mijn andere twee collega’s kijken stilletjes toe. Het is maar een klein brugje, en aangekomen aan de andere kant wordt er opgelucht weer gelachen en doorgepraat over het werk, het weer, vrouwen, bier en andere zaken die de Guatemalteekse man zoal bezig houden.

“Wacht even, ik wil een foto maken”. Alex stopt en ik glip de auto uit om een foto van de brug te nemen waar ondertussen een andere pick-up behoedzaam overheen kruipt. Ik druk af, en loop weer terug naar de auto.

“Ongelooflijk” verzucht ik als ik ga zitten. Ik weet dat ik als Nederlander nog wel eens opkijk van dingen die ze hier vrij normaal vinden, en dit is natuurlijk geen uitzondering. “Tja…” mompelt een collega. “Je hebt hier wel eens beschadigingen omdat de ondergrond langzaam wegzakt. Erosie en zo…” Zo vreemd is het allemaal niet.

“Ja, maar ik bedoel: ongelooflijk dat ze die brug niet repareren!” flap ik eruit.

…

HAHAHAHAHAHAHAHAHA!

Ja, zo hadden ze er nog niet tegenaan gekeken. Bij mijn collega’s lopen de tranen over de wangen van het lachen. Dat in Nederland de bruggen in een goede staat zijn en geen enorme scheuren in het beton hebben, dat hadden ze wel verwacht. Maar dat ik er vanuit ging dat de overheid in zo’n geval wel op het idee zou komen om een reparatie uit te voeren, dat was toch echt wel een heel ongewone gedachte …

P.S. Een maand later lag de brug er zo bij. Dankzij een noodreparatie met een paar planken kon deze bus er nog steeds overheen. Wel moesten alle passagiers even van tevoren uitstappen. Veiligheid voor alles...

Reverse culture shock

2009-12-29T04:39:00.005-06:00

Utrecht Centraal. Ik rol een zware koffer over het station. Hoe krijg ik die de trein in? Niemand die even helpt natuurlijk, dat doet de Nederlandse man niet. In Guatemala hadden er nu al minstens 3 mannen hun hulp aangeboden, denk ik bij mezelf. Hier wil iedereen zo snel mogelijk de trein in, mopperend dat deze vertraging heeft en ondertussen ook al druk mobiel bellend om het thuisfront de 10 minuten vertraging door te geven. Een beetje verbaasd observeer ik de mensen om me heen. Ondanks koffer en vertraging heb ik geen stress. We komen er vast wel.

Toen we 2 jaar geleden in Guatemala kwamen vond ik de mensen wel erg relaxed en onbezorgd over hun planningen. Als het regent ga je natuurlijk nergens heen en vertragingen meld je niet. Ondanks dat ik dat al wist van te voren, was ik niet erg geduldig. Ik moest echt mijn best doen om mezelf flexibel op te stellen. Mannen die op elk moment hulp aanboden en deuren voor me open hielden vond ik maar macho’s. Intussen vind ik dat blijkbaar normaal. Al betrap ik mezelf erop dat het machismo me vooral goed uitkomt als het om het dragen van zware spullen gaat, en iets minder als het erom gaat dat vrouwen horen te koken en de afwas doen...

Tegelijkertijd merk ik dat ik Nederland vaak ook wel prettig vind als ‘alles zoals gewoonlijk goed geregeld is’ en baal ik als ik soms ineens tussen alle regels val, tussen de wal en het schip. Want regels zijn regels in Nederland. En daar kun je natuurlijk geen uitzondering voor maken. Aanvraagformulieren die ik nodig heb voor in mijn ogen de normaalste dingen krijg ik ineens in 20 talen. Het lijkt wel alsof ik asiel kom aanvragen. “Maar ik ben Nederlands, heb een Nederlands paspoort, sofi-nummer, ik betaal belasting!”
“En u spreekt ook Nederlands?”
“Eh...we praten nu toch in het Nederlands? (zucht)”
“O ja. Ja, u woont niet in Nederland dus ik kan helaas niks voor u doen.”
“Dat is dan heel jammer.” De Nederlandse bureaucratie lijkt complexer dan de Guatemalteekse. Hmmm. Nou, alles komt vast wel goed, ooit.

Ik heb pas geleerd dat het gevoel dat je ineens moeite hebt met je eigen land ‘reverse culture shock’ heet. Ik vind het geloof ik vooral ‘onhandig’. Maar als ik de rekensom maak vind ik dat 2 jaar Guatemala een positief effect heeft gehad op mij als geduldiger en relaxed persoon. En dat laatste is eigenlijk wel zo fijn!

Nog fijner is dat Wietse intussen ook in Nederland is en we straks samen weer terug gaan naar Guatemala voor, schatten we, nog 2 jaar.

Feliz Navidad

2009-12-25T07:15:00.003-06:00

Omdat het Zuiden plannen heeft

2009-10-31T14:21:00.011-06:00

Ineens is het tijd voor veranderingen. De tijd vliegt, en zo is er voor mijn gevoel snel een einde gekomen aan mijn tijd bij Aj Ticonel. In oktober heb ik na bijna 2 jaar mijn baan afgerond. Tijd om even terug te kijken.

2 jaar geleden kwam ik terecht bij een bedrijf dat voor vele keuzes en uitdagingen stond. Van kleine dingen die snel en creatief opgelost konden worden tot moeilijke vraagstukken waar we onze tanden flink in moesten zetten. Afgelopen weken zijn we druk geweest met het maken van een business marketing plan. Beginnend bij ‘wie zijn de (potentiële) consumenten van onze producten en wat interesseert hen’, naar het zoeken van de juiste import bedrijven die deze consumenten kunnen bereiken. Tot aan de uitgewerkte plannen waarin de hele organisatie en financiële aspecten zijn vastgesteld. Een erg interessant proces waarin ook het CBI (Centrum ter Bevordering van Import uit ontwikkelingslanden) een belangrijke rol gespeeld heeft. Het plan lijkt stevig en realistisch en zou een goede stap moeten zijn naar een stabieler en Maatschappelijk Verantwoord bedrijf. Alle evaring en losse ideeën van de afgelopen bijna 2 jaar komen nu allemaal samen in de nieuwe strategische plannen. Plannen zijn er zat.

Voorbeeld van een nieuw marketingidee voor Engeland (dank zij jullie enquêtes, waarvoor nogmaals dank)

Maar dat betekent ook dat deze plannen nu resultaat moeten gaan opleveren. Het is spannend of dat gaat lukken, in de context van de economische crisis in Europa en de VS, maar ook omdat Aj Ticonel het zonder mij zal moeten doen. Het idee is altijd geweest dat mijn steun tijdelijk was en Aj Ticonel voorbereid zou worden om het uiteindelijk allemaal zelf te kunnen doen. De tijd zal leren waar het heen gaat.

Vertrouwen is er in ieder geval wel. Tijdens mijn afscheidsavond vertelden collega’s een voor een wat ze van mij geleerd hebben. Dat varieerde van kleine dingen als vergaderen en in een team werken, tot kennis en vaardigheden als Europese regelgevingen en certificeringprocessen. Maar ook ‘inzicht in de hele keten, de Europese markt en consument’ en ‘vertrouwen dat we het kunnen’. Hoe later het feestje werd, hoe mooier en informeler hun ervaringen met mij werden beschreven. Bijvoorbeeld: dat ik altijd naar het geklaag luisterde, goed geheimen kon bewaren en dat je met mij, ondanks het feit dat ik een buitenlander ben, een goede vriendschap kunt hebben :-) Natuurlijk moest ik ook met al mijn collega’s nog een keer dansen en werd het gelukkig een vrolijk einde voordat de emoties te hoog opliepen...

Tijd voor nieuwe plannen. En die zijn er!!! De komende 2 maanden ben ik in Nederland/België voor het afsluiten van mijn baan en het inwerken op een nieuwe. Per januari zal ik via de Belgische organisatie Broederlijk Delen gaan werken in Guatemala. Hun motto: Omdat het Zuiden plannen heeft. En dat is wel toepasselijk. Ik ga een netwerk van 17 producentenorganisaties ondersteunen die onder andere koffie, cacao, honing, jam en textiel produceren. Voornamelijk biologische producten, in een lokaal systeem van eerlijke handel. En ze hebben plannen voor de toekomst, veel plannen. Voor een voorpoefje, zie: www.kuchubal.org Binnenkort daarover meer.

Een nieuw begin - Deel 2

2009-10-12T18:30:00.006-06:00

Een tijdje geleden schreef ik (Wietse) een stukje op dit blog over mijn promotie, met als titel: “Een nieuw begin”. Een fraai staaltje van wishful thinking natuurlijk, want eigenlijk was het vooral een mooi einde van mijn promotieonderzoek, en was er nog niet echt sprake van een nieuw begin. Maar, positief denken is het begin van elke gewenste verandering, en blijkbaar heeft het geholpen: ik heb een nieuwe baan!

Eigenlijk ben ik al een tijdje bezig met de voorbereidingen en met de eerste werkzaamheden, maar pas afgelopen week kwam het verlossende bericht binnen van ICCO dat ze ‘ons’ project voor de invoering van Fairtrade in verse groenten in Guatemala financieel willen ondersteunen. Een goed moment dus om jullie eens bij te praten over waar ik me vanaf nu mee bezig ga houden.

Het project gaat over de invoering van Fairtrade (eerlijke handel dus) in de productie en export van verse groenten (peultjes, sugar snaps en haricots vert) uit Guatemala. Ik ga samen werken met een groente-exporteur die investeert in de economische ontwikkeling van kleinschalige boeren in Guatemala. Niet het bedrijf waar Marleen de afgelopen twee jaar heeft gewerkt overigens, maar wel iets zeer vergelijkbaars. Op basis van hun sociale missie/visie willen ze met Fairtrade aan de slag omdat ze verwachten daarmee een betere prijs aan de boeren te kunnen betalen. Bovendien lijkt er ondanks de economische crisis een markt te zijn voor Fairtrade peultjes in Europa. Een goede reden natuurlijk om te kijken of we vanuit Guatemala aan die vraag kunnen voldoen.

Het punt is alleen dat je zo'n Fairtrade certificaat niet zomaar krijgt: daar komt heel veel bij kijken, vooral voor boerencoöperaties. Het doel van dit nieuwe project is om een aantal groepen te helpen met dat proces; niet alleen om nu dit certificaat te kunnen binnenslepen, maar ook om in de toekomst beter in staat te zijn om met nieuwe wensen/eisen van de markt rekening te kunnen houden. Echt een kwestie van capaciteitsopbouw dus.

Aan mij is de nobele taak om dat project te coördineren. In de praktijk betekent dat tot nu toe dat ik druk ben met het maken van planningen, de interpretatie van de Fairtrade-regels, contact onderhouden met de certificerings-organisatie, workshops organiseren, boeren helpen om hun administratie te verbeteren, mensen achter de broek zitten, enzovoorts. Kortom, nogal divers en zeker uitdagend werk. En lekker praktisch (vergeleken bij mijn promotieonderzoek bijvoorbeeld).

A propos, behalve in positief denken, geloof ik ook in kleine beloningen. Zo lag er al een tijdje een fles champagne in de koelkast; klaar om ontkurkt te worden als het project zou worden goedgekeurd. Die fles hebben we natuurlijk soldaat gemaakt nu. De volgende fles gaat over een tijdje de koelkast in om ontkurkt te worden op het moment dat de eerste boerengroep zijn Fairtrade certificaat krijgt. Je moet toch iets hebben om een beetje naar uit te kijken …

Een toast op het nieuwe project! Met onze vriend en collega Michiel Schoenmakers die hier deze week is om de eerste workshop alvast te geven (we laten er geen gras over groeien). En - tja - bij kaarslicht, want de stroom was weer eens uitgevallen in Guatemala. Romantisch, dat wel ...

Friends @ Work

2009-09-10T11:24:00.028-06:00

Het is op dit blog natuurlijk vaak gegaan over het werk van Marleen en mij, maar vandaag leek het ons leuk om jullie mee te nemen op een excursie naar het werk van drie van onze vrienden. In Guatemala is het de gewoonste zaak van de wereld dat je elkaar ook op je werk opzoekt. Je brengt daar zoveel tijd van je leven door, het zou toch eigenlijk gek zijn als je van je vrienden niet weet waar ze al die tijd uithangen.... Intussen zijn wij het daar helemaal mee eens.

Waarschijnlijk wordt dit een vervolgverhaal, en vandaag beginnen we met het thema ‘landbouw en voedselproductie’ (beetje dicht bij huis beginnen natuurlijk ;) )

Nery – zit in de bananen

Nery legt uit hoe de plant zich via nieuwe scheuten (asexueel dus) voortplant. De kleine plantjes (‘baby’s’) en nog kleinere (‘kleinkinderen’) worden losgesneden, opgekweekt en weer uitgeplant voor een volgende ronde. Elke plant gaat hooguit een jaar mee.

Nery is manager van een plantage van zo’n 150 hectare ‘platano’ (bakbanaan) en levert zijn bananen aan Chiquita. Bananen hebben warmte nodig, dus de plantage ligt aan de kust waar het lekker laag en warm is. Nieuwe trossen bananen worden ingepakt in een zak van beschermend plastic, en elke zak krijgt een gekleurd lintje dat per week verschilt. Zo houden ze bij hoe oud elke tros is, en wanneer hij klaar is voor de oogst. Dat komt nogal nauw, want de bananen worden groen geplukt en geëxporteerd zodat ze precies rijp zijn tegen de tijd dat de consument ze in de winkel koopt.

Nieuwe aanplant van jonge bananenboompjes

Bananen zijn steriele planten en om die reden is de ontwikkeling van nieuwe rassen door kruising eigenlijk onmogelijk. In de praktijk betekent dat dat er maar een beperkt aantal commerciële varianten zijn die nogal kwetsbaar zijn voor schimmels. Om die reden wordt er behoorlijk veel gespoten, wat banaan vaak tot een nogal milieuonvriendelijk gewas maakt (evenals bij ananas het geval kan zijn; zie het eerdere bericht op dit blog hierover). Gelukkig wordt hier steeds meer op gelet. De plantage van Nery is ‘Rainforest Alliance’ gecertificeerd, wat wil zeggen dat ze vervuiling proberen te beperken en werknemers netjes behandelen. Vanzelfsprekend zou je zeggen, maar in praktijk moet daar nog hard voor worden geknokt.

O ja, en aangezien Nery’s plantage toch aan de kust lag, en we met een groep vrienden waren, zijn we ook maar even lekker naar het strand geweest ;)

Heini - Guatemalteekse tomaten

Heini tussen de tomatenkassen

Heini is manager van 4 grote tomatenkassen in de buurt van Antigua. Ze produceren een mooie grote vleestomaat waarmee ze mikken op een wat duurder marktsegment. Het zijn zware tijden voor Guatemalteekse tomatenboeren. Door vrije handelsverdragen met de VS zijn veel mensen tomaten gaan exporteren. Omdat de kwaliteitseisen daarvoor heel hoog zijn, wordt een groot deel van het product afgekeurd voor export en komt op de lokale markt terecht. Daardoor dalen de prijzen natuurlijk enorm. Goed nieuws voor tomatenliefhebbers, maar slecht nieuws voor Heini. Inmiddels zijn ze druk aan het kijken naar andere producten die ze in de kassen kunnen verbouwen, misschien in de toekomst wel voor de export naar Nederland.

Hoewel bij de bananen van Nery al bleek dat er meer bij de productie komt kijken dan je denkt, is de productie in de kassen van Heini helemaal hi-tech. Ze meten de bodemvochtigheid heel nauwkeurig (op verschillende dieptes) en hebben een uitgekiend systeem om bemesting toe te dienen via het irrigatiesysteem. Andere dingen zijn verrassend low-tech: voor de bevruchting van de tomatenbloempjes huren ze gewoon een legertje hommels in die elke dag een paar uur uit de doos mogen. Waar zouden we zijn zonder moeder natuur… ?

Willi Wonka's Jamfabriek!

Eigenlijk heet hij geen Willi Wonka natuurlijk, maar Willi is wel degelijk onze vriend met het beroep waar je als kind al van droomde: directeur van een jamfabriek! Het is een prachtig familieverhaal: zijn opa en oma maakten en verkochten jam, maar dat hebben hun kinderen (Willi’s ouders) nooit voortgezet. Willi heeft het vak herontdekt in de keuken van zijn moeder en het familieberoep weer in ere hersteld. Toen de keuken van zijn moeder te klein werd, heeft hij een fabriekje gebouwd en van daaruit produceert hij nu wekelijks een paar ton guayaba-, mango-, sinaasappel-, ananas-, aardbei- en bramenjam. Willi experimenteert ook met nieuwe producten. De mangojam is pas een paar maanden op de markt, en binnenkort lanceert hij een nieuwe smaak: koffie-papaya-jam!

Hier wordt suiker toegevoegd aan de kokende koffie-jam

Toen we Willi bezochten in zijn fabriek waren net de laatste testen met de nieuwe koffie-jam bezig. Een dag later hoorden we dat hij na maanden testen eindelijk tevreden was met het resultaat. Binnenkort mogen we een potje voorproeven, en waarschijnlijk staan de potjes over ruim een maand in de supermarkt. Mooi beroep, toch?

Willi's volledige assortiment, binnenkort aan te vullen met koffie-jam!

Pillen, poeders en wonderdokters

2009-08-27T10:45:00.009-06:00

“Ik heb 4 aspirines genomen, 1 tegen amoebes, 1 tegen overgeven, 1 tegen hoofdpijn...en nog 1 die ik vergeten ben”, zegt mijn collega, die er wat bleekjes uit ziet. “Ik voel me nog steeds slecht.” Daar kan ik me iets bij voorstellen. De ‘aspirines’ zijn verschillende medicijnen die de mevrouw in de apotheek hem aangeraden heeft na zijn omschrijving van waar hij last van heeft. Voor de zekerheid had hij ze allemaal maar genomen. Zonder een onderzoek of diagnose van een dokter. “Waar heb je nou eigenlijk last van?” vraag ik. “Overgeven.”

Hmmm. De pillen tegen amoebes hebben dan sowieso geen zin, want het eerste symptoom van amoebes is diarree. Ik probeer uit te leggen dat het lastig is te achterhalen welk medicijn werkt als je ze allemaal tegelijk neemt. En dat er hier regelmatig mensen dood gaan als gevolg van hun zelf-diagnoses. “Maar welke zou jij nemen dan?” is de vraag die ik terug krijg. “Welke mijn dokter me zou aanraden”. Hmmm, daar zat misschien wel wat in. Misschien toch maar even langs een dokter.

Ik ben niet zo’n fan van het nemen van medicijnen. Overgeven en diarree door verkeerd eten komt hier vaak voor en gaan meestal vanzelf en snel weer over. Als je pech hebt kun je iets ernstigs te pakken hebben. Meestal merk je het verschil snel genoeg en dan is het belangrijk om er snel bij te zijn.

Maar veel Guatemalteken vinden het te pas en te onpas nemen van medicijnen de gewoonste zaak van de wereld. Als je terloops laat vallen dat je hoofdpijn of buikpijn hebt kan iedereen in je omgeving je gelijk wat ongevraagde adviezen geven. Mijn baas is het toppunt. Hij vindt het wel belangrijk om er even bij te melden dat hij lange tijd in een ziekenhuis heeft doorgebracht. Hij lag in het ziekenhuis ja, hij werkte er niet... Maar naar eigen zeggen stuurde hij vanuit zijn bed de boel aan. De grapjas.

Naast de apotheekmedewerker, die niet opgeleid is om over medicijnen te adviseren, zijn er ook nog de bekende wonderdokters die hun poedertjes die overal goed voor zijn verkopen op straat en in de bus. “1 lepeltje poeder opgelost in water is goed tegen gastritis, 2 lepeltjes tegen slapeloosheid, 3 tegen kanker. Wat een wonder!" galmt het door de bus.

Naast deze 'medicijnen' kun je ook op de markt wonderpoedertjes kopen voor welk probleem je ook hebt. Bijvoorbeeld om te stoppen met roddelen (midden en rechts) of om je man te kunnen domineren (links).

Misschien die laatst genoemde voor de zekerheid toch eens proberen? Zou toch wel echt een wonder zijn als het zou werken...

Nederlandse consument koopt vaak 'foute' ananas

2009-08-22T16:14:00.013-06:00

Van de website van ICCO

De verse ananassen in de meeste supermarkten komen uit Costa Rica. De productie van ananassen in Costa Rica is in de afgelopen jaren explosief toegenomen. De milieuproblemen en de uitbuiting van arbeiders in de ananassector is eveneens explosief gegroeid.

In Costa Rica werken zo'n 100.000 mensen in de ananassector. De ongeveer 25.000 landarbeiders moeten lange dagen werkenvoor weinig loon. Overwerk wordt niet uitbetaald. De arbeiders werken vaak zonder beschermende kleding met pesticiden en andere chemische middelen. Ook middelen die in Nederland of de EU al jaren verboden zijn. De gifstoffen zoals bromocil, endosulfan, paraquat en diuron komen terecht in grond- en drinkwateren vormen een gevaar voor de volksgezondheid. Lid worden van een vakbond om voor hun rechten op te komen is meestal geen optie. De arbeiders lopen dan het risico ontslagen te worden of komen op een zwarte lijst te staan.

Tropisch fruit is voor Midden-Amerika een belangrijk exportproduct naar Europa. De Europese Unie onderhandelt met Midden-Amerika over nieuwe handelsverdragen tussen beide regio's. Europa probeert daarin verregaande markttoegang te krijgen. Bestaande voorwaarden over arbeidsrechten en mensenrechten staan onder druk. Het risico is dat door nieuwe handelsafspraken de concurrentie om prijs toeneemt, en daarmee de druk op arbeidsomstandigheden van werknemers in de fruitsector.

Nederland en de Europese Unie moeten zich hard maken voor bindende afspraken over arbeidsrechten en duurzaamheid, stelt ICCO. ´Handel is de motor van ontwikkeling. Maar dan moeten de mensen in de landen zelf daar wel profijt van hebben´, stelt Mariken Gaanderse, die voor ICCO onderzoek deed in Costa Rica. ´Het is onbestaanbaar dat mensen in andere landen onder mensonterende omstandigheden moeten leven en werken, zodat wij een dubbeltje minder betalen voor onze ananas.´

Niet alleen Costa Rica is bekend om de slechte omstandigheden in de fruitsector. Ook in El Salvador wordt het recht op vorming van vakbonden met voeten getreden. In Guatemala worden vakbondsleiders van bananenplantages met de dood bedreigd en zelfs vermoord.

Consumenten wordt opgeroepen fairtrade gecertificeerde ananas te kopen of daar bij hun supermarkten om te vragen. Supermarktenmoeten transparanter zijn over de herkomst van hun producten en hun invloedgebruiken om de grote fruitbedrijven te stimuleren de arbeidsomstandigheden te verbeteren, vindt ICCO.

Op de website http://www.fairtradeananas.nl/ kan de Nederlandse consument vanaf vandaag op ludieke wijze steun betuigen aan de ICCO-campagne. ICCO gebruikt de verzamelde Nederlandse steunbetuigingen om de situatie bij verantwoordelijke politici aan te kaarten.

Check de actie op http://www.fairtradeananas.nl/
zeker degenen met zangtalent!

En trouwens, wie wist er dat een ananas zo groeit?

Música

2009-08-05T14:34:00.013-06:00

In Guatemala hoor je overal muziek. Op straat, in de bus, in winkels, overal. Illegale kopietjes van de nieuwste hits zijn op de markt te koop (waar je originele cd’s kunt kopen zou ik eigenlijk niet weten...hmm). Soms zijn we hier zo up-to-date dat zelfs de grootste hits uit 2015 al te koop zijn, volgens de cd hoesjes!

Er zijn 5 muziek stromingen die heel populair zijn. We zijn er nog niet helemaal uit wat onze favoriete is....bij deze een korte analyse. We hebben:

1) Marimba muziek. Een mooi gemaakt instrument (een soort houten xylofoon) en ze kunnen er echt wat van hier, maar het is ook wat saai en verveelt eigenlijk heel verschrikkelijk na een korte tijd. Vooral omdat het liefst covers van Beatles, de Titanic, en andere oude hits worden gespeeld. Omdat het repertoire vaak ook nog eens erg beperkt is, is dit zeker niet onze lievelingscategorie en proberen we de marimba’s stiekem een beetje te ontwijken.

2) Mexicaanse rancheros. Besnorde oudere mannen met enorme sombrero’s op die dramatische liefdes liederen zingen, onder begeleiding van trompetten in een soort mars ritme. Grote held van mijn collega’s: Vicente Fernandez. Eeuwige hit (zing gelijk mee...):

Hmmm, ook niet helemaal aan ons besteed....

3) Romantische pop en softrock. Zoals Juanes, en Maná die inmiddels ook in Nederland wel bekend zijn. Ook in deze categorie is de trend om populaire popmuziek uit de jaren 90 uit het engels te vertalen naar het Spaans en alles een tikje langzamer en dramatischer te maken. In deze categorie zijn toch een paar kleine favorieten van ons te vinden. Bijvoorbeeld dit is wel mooi (helaas vals als het live is):

4) Salsa. Het klinkt wel lekker vrolijk. Je hoort het overal, op straat, in de bus, in winkels. Het salsa ritme is altijd hetzelfde. Wietse kan het vaak niet al te lang aanhoren. Maar sinds er een trend is om Europese hits te ‘ver-salsa-en’, hebben we de grootste lol. De laatste tijd is DE radiohit de salsa versie van Coldplay’s ‘clocks’.

5) Reggaetón. Dit is een mix tussen hiphop, reggae, dancehall en traditionele Puertoricaanse muziek die ontstaan is in de jaren 90 (in Puerto Rico). Je kunt het gemakkelijk herkennen door een dreunend, dwingend ritme. Waren de teksten oorspronkelijk ‘protest-song achtig’, gaan ze tegenwoordig met name over liefde, seks en criminaliteit. Heel populair onder jongeren. Er wordt op een vrij ‘smerige’ manier op gedanst. Laat op de avond kunnen we er nog wel eens om lachen en er zijn een paar leuke vrolijke hitjes, maar alleen al om de politieke incorrectheid kan ook dit geen grote winnaar zijn.

De uitslag:

Marleen gaat voor... Salsa! Het liefst met Cubaanse invloeden...

Wietse gaat (oef… moet ik deze vraag echt beantwoorden?) … afhankelijk van het tijdstip op de avond voor de enkele goede salsa-track, of – als het echt heel laat aan het worden is – Reggaetón. Maar luistert stiekem zoveel mogelijk naar hippe muziekjes uit Nederland of desnoods naar 3FM via internet. Inburgeren kost tijd … :-/

Lekker weertje?

2009-07-27T11:57:00.009-06:00

Vorig jaar had iedereen het erover en het was waar: half mei begon het regenseizoen. Eenmaal begonnen ging het door tot eind september. Elke middag een flinke plensbui, op enkele uitzonderingen na. Zo moet het zijn. Maar dit jaar is het anders. Half mei viel zoals afgesproken het eerste regenbuitje, maar het seizoen zette niet echt door. Zo nu en dan regende het een beetje, maar niet echt overtuigend. De afgelopen 3 weken was het kurkdroog. Hoe kan dat?

Er wordt steeds gesproken over de ‘canicula’: een droge periode van 10 dagen midden in het regenseizoen. Normaal gesproken vindt die plaats in juli, rond deze tijd. Nu lijkt het hele regenseizoen wel één grote canicula. Het is vooral erg warm en meestal gewoon droog. Toch zegt elke dag wel een collega: “De canicula is begonnen”. Ik geloof er inmiddels niet heel veel meer van.

Als het regenseizoen later opgang komt kan het ook te maken hebben met het El Niño fenomeen. El Niño betekent ‘het kind/de jongen’ en verwijst naar het kerstkind. Die naam is ooit verzonnen door Peruaanse vissers die merkten dat er in sommige jaren begin januari net na Kerstmis een extreme opwarming van het normaal koele zeewater voor kwam. Dat werd veroorzaakt door warme golfstromen vanuit Indonesië/Filippijnen in plaats van de koele stromen vanaf de zuidpool. Met behulp van passaatwinden houdt deze stroming zichzelf in stand. Als gevolg was er minder vis te vangen in Peru omdat het warme water minder vissen bevat. De warme golfstromen hebben daarnaast ook invloed op het klimaat op verschillende plaatsen in de wereld, met name in Noord- en Zuid Amerika, Indonesië en Australië.

De effecten van El Niño zijn overal verschillend. In Guatemala komt het neer op een laat en heet regenseizoen. Gebeurt het tegenovergestelde; koudere golfstromen dan normaal bij de Evenaar (Peru), meestal in een jaar na El Niño, dan hebben we hier een vroeg en nat regenseizoen. En dat heette dan oorspronkelijk ‘anti-Niño’ maar omdat dit in een voornamelijk katholiek continent als anti-Christus opgevat kan worden, wordt het tegenwoordig La Niña (het meisje) genoemd. Wie weet krijgen we alles dus gewoon wat later op ons dak.

Ik ben geloof ik niet helemaal overtuigd van alle theorieën. Bovendien mengt de klimaatverandering zich in alle effecten, en dan is het moeilijk om alles nog te voorspellen.... Net als in Nederland wordt ook hier in ieder geval altijd geklaagd over het weer. Maar weer of geen weer, mijn collega’s en ik hebben na de verhuizing van het bedrijf (zie vorig bericht) even de tijd genomen om uit te rusten aan het strand van El Salvador.

Weer of geen weer, strand of geen strand, het zwembad bleef favoriet

Om ook in Nederland de dorst te lessen in het zomerse weer, bij deze het recept van een verfrissende ‘Limonada’ van een collega.

Limonada al estilo 'Marco'
Benodigdheden: blender, zeef, grote kan (1,5-2 liter)
Ingrediënten: 2 limoenen, 5 flinke eetlepels suiker, water, eventueel ijs

Doe ongeveer ¾ liter water in de blender en voeg de suiker toe. Blender tot de suiker is opgelost (ongeveer een minuut). Schenk het opgeloste suikerwater in de kan.

Was de limoenen, snij ze in tweeën en doe ze in de blender met ¾ liter water. Blender ze 5 seconden lang, niet langer, anders wordt de smaak bitter. Schenk de mix nu door een zeef bij het suikerwater.

Proef of het zoet genoeg is. Niet? Voeg extra suikerwater (opnieuw blenderen) toe. Veel Guatemalteken houden van zoet en gebruiken rustig anderhalf kopje suiker op 2 liter. Is het te zoet? Voeg water en/of ijs toe.

Eventueel met ijsblokjes serveren voor een extra verfrissend effect! Hmmmm!

Hoe stop je een olifant in de koelkast?

2009-07-18T18:16:00.010-06:00

‘Hoe stop je een olifant in de koelkast?’ Zo klonk het een beetje toen we begonnen met het uitwerken van de vraag ‘hoe verhuis je een groente inpak fabriek’. Gelukkig weet iedereen die op de kleuterschool gezeten heeft het antwoord op het eerste raadsel (deurtje open, olifant erin, deurtje dicht). Bij het verhuizen van een groente bedrijf werkt het eigenlijk hetzelfde: denk er niet teveel bij na en pak alle spullen in, breng ze naar waar ze heen moeten, en zet daar gewoon weer alles op z’n plek. Zoiets dus.

Kort geleden besloten we om Aj Ticonel te verhuizen. De plek en het gebouw waar we zaten was erg duur en te groot voor de ruimte die we nodig hadden. Omdat het - zeker nu - heel belangrijk is om op alles wat mogelijk is te bezuinigen om in de markt te blijven, ontstonden er ideeën wat we eraan konden doen. Een deel onderverhuren aan een andere partij... extra activiteiten ontwikkelen zodat we het gebouw meer benutten... of misschien toch eens kijken naar een andere plek? Dat laatste idee bracht veel weerstand maar is uiteindelijk de enige reële optie gebleken. We hebben er gemengde gevoelens bij omdat we eigenlijk geen keuze hadden maar door de omstandigheden gedwongen werden om op zoek te gaan naar een andere plek. Tegelijkertijd hopen we dat het een goede nieuwe kans is om het bedrijf te verbeteren en efficiënter te maken.

en gezien alle oude rommel die tevoorschijn kwam kan dat geen kwaad...

Hoewel het allemaal natuurlijk veel energie en tijd kost om de boel opnieuw ergens anders op te bouwen, is de stemming toch vooral positief. De nieuwe plek is mooi en heel geschikt. Het is een goede nieuwe - kleinere - basis om op te bouwen. Er zijn ook een paar goede deals met nieuwe klanten gesloten om in het nieuwe seizoen, vanaf september, aan een stabieler bedrijf te kunnen gaan werken. Wat een heel belangrijke stap voor ons is.

Het voelt toch ook raar. Want als het allemaal goed gaat hebben we over een tijdje juist weer meer ruimte nodig. En waarom zou je dan nu verhuizen? Tja, dat is misschien gewoon teveel westerse logica. Behalve dat het in werkelijkheid allemaal net nog wat gecompliceerder is dan ik hier heb geprobeerd te beschrijven, moet je soms eerst een stap terug doen om later 2 stappen vooruit te kunnen maken. En de olifant weer in een grotere koelkast te stoppen :-)

Gisteravond laat waren we eindelijk 'klaar'...

Een staatsgreep bij de buren

2009-07-02T13:31:00.008-06:00

Afgelopen week is het erg spannend geweest in Honduras, buurland van Guatemala. Het leger heeft daar een staatsgreep gepleegd: president Manuel (Mel) Zelaya is zondagmorgen vroeg zijn bed uit gehaald en in Costa Rica gedumpt. Vervolgens heeft de parlementsvoorzitter, Micheletti, zichzelf tot nieuwe president verklaard. Het volk is in opstand gekomen en de spanning stijgt. Het leger slaat hard terug. De internationale gemeenschap reageert afkeurend. Het is erg spannend wat er in de komende dagen gebeuren gaat. We leven van dichtbij en met spanning mee.

Staatsgrepen kwamen in de jaren 80/90 vaker voor in Latijns Amerikaanse landen. Maar sinds de meeste landen democratieën geworden zijn, leek die tijd voorbij. Een stukje over de achtergrond van deze staatsgreep:

Mel Zelaya

Afgezet president Mel Zelaya zou zijn 4-jarig termijn er over een paar maanden op hebben zitten. In Honduras is dat de maximale tijd die een president mag zitten, hij mag niet herkozen worden. Zelaya wilde daar verandering in brengen en stelde voor om tijdens de geplande verkiezingen in november ook een stemming te houden om de grondwet te veranderen. Bovendien wilde hij de macht van de president vergroten op de nationale economie en het beheer van hulpbronnen (zoals in Venezuela, Bolivia, Ecuador). Voor afgelopen zondag was alvast een ‘volksconsult’ gepland om het thema vast te lanceren, als een soort inofficiële ‘enquête’ om het volk alvast warm te maken voor een verandering. Maar daar was de oppositie,waaronder een elite groepje dat steun van het leger heeft, het niet mee eens. Het leger werkte niet mee en daarop ontsloeg Zelaya de hoogste legerleider. Dat liet het leger vervolgens weer niet op zich zitten en greep zondagochtend vroeg de macht....

Het gerucht gaat dat om de protesten van het volk tegen te gaan extra jonge mensen verplicht worden gerekruteerd onder de noemer ‘militaire dienst’, die jaren gelden al afgeschaft is. Er is een avondklok ingesteld. Internationale tv zenders zijn afgesloten. De censuur van de pers is terug.

Confrontaties op straat (foto NRC)

Ook als je dichtbij zit is het moeilijk om de situatie precies te begrijpen en een mening te vormen. Zowel de afgezette president als de nieuwe zijn geen lieverdjes. Zelaya heeft een verleden in de illegale houtkap en mogelijk banden met de drugshandel. Maar een president die met geweld aan de macht gekomen is en politieke tegenstanders op laat sporen om het zwijgen toe te doen...wie zit daar op te wachten?

De omliggende landen gooien de grenzen met Honduras dicht en vergaderen over wat te doen. De Organisatie van Amerikaanse Staten heeft Honduras 72 uur tijd gegeven om de boel weer op orde te krijgen. Zelaya geeft aan dat hij gewoon weer terug zal komen. Micheletti is niet van plan op te stappen, denkt dat de internationale gemeenschap wel bijdraait en zegt Zelaya direct op te zullen pakken zodra hij terug komt.

Jongetje probeert stok van soldaat af te pakken (foto Prensa Libre)

De Centraal Amerikaanse democratieën zijn zwak. Mensenrechten worden nog steeds op grote schaal geschonden in landen als Honduras, Guatemala en El Salvador. Vrienden in heel Latijns Amerika zijn solidair en mailen ervaringen uit hun eigen landen en steunen elkaar op die manier. De algemene boodschap: “het Latijns Amerikaanse volk laat dit niet gebeuren. Wij accepteren niet terug de tijd in te gaan, naar de militaire dictaturen van de jaren 80.”

“We are just private individuals here, with no other grounds for speaking, or for speaking together, than a certain shared difficulty in enduring what is taking place.” Michel Foucault - La vie des hommes infâmes

We willen vrede

Wereldomroep

2009-06-07T19:22:00.011-06:00

President Guatemala beschuldigd van moord

2009-05-25T20:31:00.005-06:00

“Mijn naam is Rodrigo Rosenberg, en helaas, als u deze videoboodschap bekijkt, is dat omdat ik vermoord ben door president Álvaro Colom. ...”

Op zondag 10 mei 2009 werd advocaat Rosenberg vermoord terwijl hij door Guatemala stad fietste. Kort daarna verscheen een videoboodschap die begint met de bovenstaande zin. Rosenberg beschuldigt de president, de presidentsvrouw, de presidentssecretaris en een aantal bankiers en zakenlui van een complot tegen hem. Rosenberg zou informatie hebben over een corruptieschandaal waar de genoemden bij betrokken zouden zijn. Hij zou vermoord zijn om hem het zwijgen op te leggen.

In reactie op het incident en de boodschap zijn tienduizenden in Guatemala-stad de straat op gegaan. Sommigen eisen het aftreden van president, anderen betuigen juist steun omdat ze geloven dat het incident opgezet is en de video nep. Heel veel mensen willen ‘gewoon gerechtigheid’: dat er onderzocht wordt wat er daadwerkelijk gebeurd is en degene die schuldig is veroordeeld wordt.

Dat dit laatste daadwerkelijk gebeurt, is niet vanzelfsprekend. Gemiddeld worden er per dag 16 mensen vermoord in Guatemala en slechts 3 procent van de zaken wordt opgelost. De Verenigde Naties heeft al eerder een speciale commissie in het leven geroepen om de straffeloosheid in Guatemala aan te pakken. Nu is ook deze zaak aan haar overgedragen. Het zal een belangrijke test van haar capaciteit en daadkracht zijn.

Ondertussen wordt er op straat en in de kranten druk op los gespeculeerd. “Als Rosenberg bang was dat hij vermoord zou worden, waarom liet hij zich dan niet beter beschermen?” “Als de president echt onschuldig is, waarom treedt hij dan niet af voor de duur van het politie-onderzoek?” “Is het waar dat mensen massaal zijn gedwongen en/of omgekocht om mee te lopen in een demonstratie ter ondersteuning van de president en huidige regering?” “Probeert de politieke oppositie de volkswoede over straffeloosheid te gebruiken om de huidige regering ten val te brengen?” Het zijn stuk voor stuk cruciale vragen die voorlopig onbeantwoord zullen blijven. De politieke crisis is daarmee voorlopig dan ook nog niet opgelost. Gelukkig lijken de meeste mensen wel te beseffen dat een staatsgreep of andere vormen van geweld nu niet de oplossing zijn.

De echte vraag is ondertussen of deze crisis aanknopingspunten biedt om het juridische systeem te versterken, en de straffeloosheid aan te pakken. Met spanning wacht het land af op de uitkomsten van het onderzoek, wetende dat er daarbij veel meer op het spel staat dan alleen het berechten van de moordenaar op Rodrigo Rosenberg. De uitkomst zal uiteindelijk de legitimiteit van Guatemala als rechtsstaat bepalen.

Als de kat van huis is... dansen de muizen op tafel?

2009-05-25T19:55:00.008-06:00

Dit is een spreekwoord dat in het Spaans ook gebruikt wordt. Vlak voor onze reis naar Nederland werd het vaak gebruikt als grapje over hoe het eraan toe zou gaan als ik een tijdje weg zou zijn. En eerlijk gezegd was ik ook wel erg benieuwd naar hoe de zaken ervoor zouden staan wanneer we weer uit Nederland terug zouden komen...

Ontwikkelingswerk is vaak een kwestie van een lange adem. Mensen moeten de kans krijgen om te leren hoe ze bepaalde dingen beter kunnen aanpakken, en het vervolgens leren doen zonder dat er iemand over hun schouder meekijkt. Dat is vaak een proces van vallen en opstaan. Vandaar dat het een goede test was om er even tussenuit te gaan en te zien wat er na anderhalf jaar samenwerken allemaal is blijven hangen en wat nog niet helemaal.

Dus...... vooruit, er zijn een hoop dingetjes die nog wat beter kunnen of die toch weer even ‘vergeten’ waren tijdens mijn afwezigheid. Maar, in het algemeen ben ik behoorlijk tevreden. Er is heel hard gewerkt en de feedback van de klanten is dan ook heel goed. En dat terwijl het ook een lastige periode is nu de regens weer begonnen zijn. Zo is er toch heel wat bereikt binnen de 1,5 jaar dat ik hier nu gewerkt heb!

ICCO heeft besloten dat we nog wat langer mogen blijven om het bedrijf straks echt stevig achter te kunnen laten. Dus daar ga ik nu direct mee aan de slag! Dat betekent dat ik het komende half jaar vooral ga zorgen dat andere mensen mijn werk goed kunnen overnemen. Zodat wat er geleerd is niet weer ‘vergeten’ wordt als ik weg ben. Dus: collega’s trainen, en ook handleidingen schrijven. Zodat eventueel vergeten dingen in de toekomst ook gemakkelijk weer terug gevonden kunnen worden.

Nog een interessant detail. In de fabriek worden de inpakkers geacht mondkapjes te gebruiken voor de hygiëne. Meestal roept dat veel weerstand op want het is natuurlijk een stuk onhandiger om gezellig met elkaar te kletsen met zo’n ding op. Het verbaasde me dus een beetje dat bij mijn terugkomst ineens iedereen het zonder dat er om gevraagd hoefde te worden opdeed.... Wat blijkt? De angst voor de Mexicaanse griep doet wonderen!

Een nieuw begin

2009-05-19T13:37:00.011-06:00

De rokkostuums waren toch wel een beetje het hoogtepunt, maar het was sowieso een mooie dag vorige week maandag. Na ruim 4 jaar onderzoek ben ik (Wietse) dan eindelijk gepromoveerd. Nou ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje gepromoveerd. Promoveren doe je niet alleen, en het vieren van de goede afloop al helemaal niet. Dank allemaal voor jullie support en het leuke feestje!

Maar goed, naast het langverwachte einde van een periode, was het vooral ook weer een nieuw begin. Afgezien van wat ik allemaal heb geleerd over ‘het gebruik van genetica in de landbouw’, ben ik de afgelopen 4 jaar voor het eerst intensief aan de slag gegaan met ontwikkelingsvraagstukken. Bovendien was een promotie waarschijnlijk het enige werk waarbij ik Marleen naar Guatemala kon volgen, en toch mijn contract kon afmaken. Al met al ben ik daardoor niet alleen een academische graad rijker, maar heb ik ook ontdekt waar ik in de toekomst graag mee aan de slag zou willen: een bijdrage leveren aan landbouwontwikkeling in landen zoals Guatemala. Of dat lukt is nog even de vraag, maar ik ben ondertussen druk bezig met het solliciteren op diverse vacatures, en het zelf schrijven van nieuwe projecten. We zullen zien wat het oplevert allemaal, maar het voelt goed om in ieder geval een idee te hebben van waar ik graag terecht zou willen komen.

De komende tijd kun je dus bijdragen van mij op dit blog verwachten over het wel en wee van een werkloze in Guatemala (denk aan creatieve manieren om een lekkend dak te repareren, nieuw segregatiebeleid om ervoor te zorgen dat de huisdieren elkaar niet (meer) opeten, 101 dingen die je kunt doen met hangmatten, enzovoorts ….). En hopelijk snel nieuws over een nieuwe baan!

Waar ben je als promovendus zonder een stel fotogenieke paranymfen...?

Bram en Melle: bedankt!

En zo zag het proefschrift eruit. Meer info over het project is nog hier te vinden. Bestellen kan hier!

Ervaringen delen op een tropisch eiland

2009-04-21T05:05:00.006-06:00

Even ‘de hei op’, zeggen ze in Nederland wel eens. Je even terug trekken uit het dagelijkse werk, reflecteren en nieuwe plannen maken. Afgelopen week ben ik op Roatan geweest, een tropisch eiland voor de kust van Honduras. Geen hei dus, maar wel een ideale plek om even afstand te nemen. We kwamen daar samen met 5 meiden die net als ik zijn uitgezonden door ICCO en voor een lokale organisatie in Latijns Amerika werken.

2 van de anderen ken ik goed omdat we samen een Master in Nijmegen gestudeerd hebben: Ester die in Bolivia zit, en Dirkje die in Honduras woont. Beiden werken als adviseur communicatie. Anouk werkt sinds kort in Peru als adviseur duurzaam toerisme en Johanna is net begonnen in Honduras als adviseur creatieve therapie. Een interessante mix van stoere meiden met verschillende ervaringen! Ook al werken we in verschillende organisaties en met verschillende thema’s, toch lopen we vaak tegen dezelfde problemen en uitdagingen aan. Het doel van de meeting: uitwisseling van ervaringen en leren van elkaar.

Hoe zorg je dat je de strenge hiërarchieën in je organisatie respecteert maar toch lekker snel aan de slag kunt met de mensen die ‘het moeten doen’?
Hoe ga je met dominante macho bazen om?
Wat kun je doen aan de vaak nogal vrije interpretatie van tijd in Latijns Amerika, hoe train je je geduld en hoe geef je je grenzen aan?
Wat doe je met lokale vrienden die je vragen hun geld te lenen omdat ze in nood zitten?
Hoe kun je veilig wonen en werken in landen waarvan de gewelddadige nieuwsberichten soms niet van de lucht zijn? En wat kun je daar het beste wel en niet over communiceren naar je vrienden en familie in NL?
Niet allemaal even simpel als het lijkt….

Het was goed om elkaar te helpen bedenken hoe je de uitdagingen aangaat, en wat je kunt leren uit je eigen en elkaars successen. Hoe kun je die vervolgens weer inzetten in je werk? Het waren lange dagen maar het gaf ook vooral een gevoel van verbondenheid. Het plan is daarom ook dat we elkaar op afstand blijven steunen.

Verder hielp de setting van het tropische eiland erg om even afstand te nemen en batterijen op te laden! Gelukkig hadden we een extra weekendje. Je zit – ondanks wat mensen in Nederland wel eens stiekem denken - toch niet iedere dag op een bounty beach!… :-)

Ester en Dirkje gaan binnenkort terug naar NL, hun werk zit erop. Thanx chicas! Voor alles wat we afgelopen 1,5-2 jaar gedeeld hebben…

De Watertank

2009-03-31T15:30:00.011-06:00

Kurkdroog. Bij elke stap die je zet dwarrelt het stuifzand op en beneemt het je het zicht en de adem. De honden van het dorp zijn ronduit vals en blaffen zich schor als je voorbij loopt met een steen of stok in de hand. Als ze even geen vreemdeling zien gaan ze jankend met elkaar in gevecht. Kleine maïsplantjes in de stoffige velden doen hun uiterste best om de dreunende zon te trotseren, maar veel kans lijken ze niet te maken.

Toch voel ik (Wietse) me direct welkom in Chocantariy. De koele overdekte patio van het adobe huis van boer Adolfo is een oase in de hitte, en de hapjes en drankjes van zijn familie vertellen ons dat ze blij zijn dat we er zijn. Chocantariy is een klein dorpje in de buurt van Momostenango in het westelijke hoogland van Guatemala. Het is een van de vele dorpen waar water een structureel probleem is. Er loopt wel een rivier onderaan het dorp, maar die staat de helft van het jaar droog. Bovendien is het een enorm gezeul met emmers om het water uit de rivier in huis te krijgen. Casasito is een organisatie die levensomstandigheden van arme mensen in Guatemala probeert te verbeteren. Ze doet dat onder andere door watertanks te bouwen die in het natte seizoen regenwater opvangen, zodat mensen in het droge seizoen een voorraadje water hebben.

Het huisvarken van Adolfo's familie

En daarvoor ben ik dus met een paar vrijwilligers een weekje in Chocantariy neergestreken. Er is door boer Adolfo al een flink gat gegraven dat bekleed moet worden met meerdere lagen cement en kippengaas, en waar vervolgens een ronde koepel op wordt gebouwd. Het ontwerp is simpel en robuust, maar omdat elke laag cement moet drogen duurt het een dag of 4 a 5 voordat de tank helemaal af is. Uiteindelijk kan er zo’n 5 a 6 duizend liter water in worden opgeslagen, afhankelijk van de diepte van de kuil die is gegraven. Genoeg om in het droge seizoen een paar maanden vooruit te kunnen. Als je zuinig aan doet…

De watertank in een vroege fase (boven) en in volle glorie (onder)

Voor mij is het vooral een leuke manier om er een weekje tussenuit te zijn en het leven in zo’n dorp van dichtbij mee te maken. Voor de familie is het overduidelijk een enorme bonus dat ze die tank krijgen. Adolfo moet weliswaar meehelpen bouwen en 100 quetzal (ongeveer 10 euro) meebetalen, maar de volledige bouwkosten liggen rond de 5000 quetzal, dus dat is een goede deal. En dat water een beperkende factor is in Chocantariy wordt overduidelijk na er een paar dagen te hebben rond gelopen.

Toch raken we ook al snel aan de praat over de zin en onzin van dergelijke projecten. Is het nou wel zo handig om Q5000 te investeren in een watertank waar slechts 1 familie gebruik van maakt? En hoe bepaal je nou welke familie je helpt? En hoe komt het toch dat het ‘correcte’ gebruik van die tanks zo’n probleem is? Bij een andere watertank die in het dorp is gebouwd blijkt de familie telkens de deksel van de tank af te halen om water te pakken. Dat is niet nodig, want er zit een pomp aan de tank, maar het is vooral schadelijk omdat op die manier het water snel vies wordt door alle troep die in de tank valt. Tenslotte was zelfs de deksel in de tank gevallen omdat hij door het vele gebruik was afgesleten en te klein was geworden. Die deksel (eigenlijk bedoeld om 1x per jaar voor onderhoud de tank in te kunnen klimmen) hebben we gerepareerd, en de familie heeft voor de zoveelste keer beloofd voortaan echt van die deksel af te blijven. Maar het is overduidelijk dat het succes van die tank deels met communicatie te maken heeft, en met het afstemmen van het ontwerp op de wensen van haar gebruikers.

En over communicatie gesproken: er valt wellicht ook nog wel wat te verbeteren aan de afstemming van projecten van organisaties als Casasito en de Guatemalteekse overheid:

“Hey Wietse, zie je die mensen daar, aan de rand van het dorp? Dat zijn ingenieurs van de overheid. Die zijn metingen aan het doen voor de waterleiding die ze hier volgend jaar komen aanleggen.”

Pardon!? Waterleiding? En die tank dan?

“Jaaa, voor de zekerheid. Mocht die waterleiding er überhaupt komen, dan weet je nooit zeker of er ook echt water uit komt.”

Daar sta je dan met je goede bedoelingen. En het erge is: ik moet ze nog gelijk geven ook. Inmiddels overweegt Casasito om arme families te sponsoren bij de aansluiting op het leidingwater, in plaats van door watertanks voor ze te bouwen. Dat is natuurlijk minder spannend voor vrijwilligers zoals ik, maar uiteindelijk wel een stuk efficiënter…

Het Chocantariy allstars team, vlnr: Jourik (België), Alfonso (lokale coördinator), Rory (Ierse coördinator Casasito), Adolfo (gelukkige eigenaar), Wayne (Canada) & Wietse

En echt iedereen hielp mee...

Onrust in de stad

2009-03-26T17:08:00.011-06:00

Buschauffeurs blokkeren Guatemala-Stad
Gepubliceerd: woensdag 25 maart 2009 01:51 UTC

Guatemala-Stad - Uit protest tegen dodelijke overvallen op het openbaar vervoer hebben in Guatemala honderden buschauffeurs de hoofdstad Guatemala-Stad geblokkeerd. Al jaren terroriseren jeugdbendes, de zogeheten Mara’s, chauffeurs in de stad. Dinsdagochtend vielen bij een overval opnieuw twee doden. De Mara’s dwingen chauffeurs onder meer tot betaling van protectiegeld. Ook winkels, restaurants en taxichauffeurs in Guatemala hebben te lijden onder deze praktijken.

---

Dit persbericht stond woensdag in verschillende kranten in Nederland. Omdat het soms lastig is om dit soort berichten in een kader te plaatsen, en de berichten bovendien niet altijd kloppen, bij deze een uitleg van uw plaatselijke verslaggever:

Als Guatemala in het nieuws is gaat het vaak om geweld. Mara’s, afrekeningen in het drugscircuit of politieke moorden. Het is niet altijd makkelijk te verklaren of te achterhalen wat er precies aan de hand is. Duidelijk is wel dat de slachtoffers vallen in slechte en arme wijken van Guatemala stad.

Dit verhaal in de krant komt bekend voor. Het is waar dat er een aantal Mara’s al jarenlang de bussen in verschillende wijken in Guatemala stad onder controle houden. Mara 18 en Salvatruchas zijn de bekendste. Ze vragen de chauffeurs om ‘belasting’ als ze hun wijk in of langs ‘hun hoek’ willen. Werkt de chauffeur niet mee, heeft hij een kans om vermoord te worden. De Guatemalteekse sensatie krant ‘Nuestro Diario’ (ons dagblad) staat vol met deze berichten plus foto’s, en wordt daarom ook wel spottend ‘Muerto Diario’ (de dode van de dag) genoemd. De verhalen in de krant lijken altijd op elkaar. Of ze ook kloppen is een andere vraag.

Guatemalteekse bus

Afgelopen 10 dagen is het geweld erg opgelopen, er worden structureel verschillende chauffeurs per dag vermoord. Deze golf van geweld heeft zeer waarschijnlijk niets met de Mara’s te maken, zij worden slechts gebruikt als het zwarte schaap. Er wordt weer een foto van de zogenaamde boesdoener die opgepakt is in de krant gezet, om het er daarna maar niet meer over te hebben.

Als je het rumoer op straat hoort en op de opinie pagina’s in de kranten kijkt, zie je dat de meeste mensen denken dat het geweld wordt georganiseerd door de politieke oppositie partij PP: Partido Patriota. De leider van deze partij, Otto Perez, is een oud leger leider. Al vanaf de verkiezingen in 2007, die Otto dacht te gaan winnen, worden er lukraak buschauffeurs vermoord om angst te zaaien. Vooral angst onder de mensen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer omdat ze geen andere keuze hebben. Door onrust te brengen laten ze zien dat het slecht gesteld is met de veiligheid in het land, dat de huidige midden-linkse regering er niks van bakt en dat er met harde hand moet worden opgetreden. Je ziet dan ook veel reclame voor deze oppositiepartij, die als leus ‘mano dura’ (harde hand) heeft. Zij willen de slechte wijken laten ‘leegruimen’ door het leger. Als reactie op het geweld hebben ze gisteren direct een plan hiervoor gepresenteerd.

De buschauffeurs willen de straat niet meer op. Ze eisen bescherming. Ze staken en zetten de stad dicht als protest tegen het geweld. Woensdag reden er 800 bussen minder dan normaal. Mensen zijn bang om de stad in te gaan. Als de PP hier echt achter zit krijgt het zijn zin, want stad wordt zo ontregeld en mensen raken in paniek.

Wij houden de boel in de gaten en blijven uit de buurt van Guatemala stad. Het is rustig in Antigua. Maar het gesprek van de dag blijft wel hoe erg het is als je continu moet leven in angst, zoals de buschauffeurs. Zoals de armen in achterstandswijken die afhankelijk zijn van openbaar vervoer. Dat niemand zeker weet wie hier achter zit en hoe het verder gaat. Is het Perez of toch oud-dictator Rios Mont? Of een groep drugssmokkelaars? Dat de corruptie nog steeds zegeviert. En dat er ondanks de vrede in Guatemala er nog net zoveel mensen worden vermoord als tijdens de burgeroorlog, die in 1996 al afliep.

Koosjer koken in de Guatemalteeks inheemse keuken

2009-03-10T10:40:00.020-06:00

Afgelopen donderdag heb ik een cursus ‘koosjer koken’ gegeven in een dorp waar een aantal van onze producenten wonen. Tja...dat vraagt om een verklaring.

Als bedrijf werken we nauw samen met een niet-gouvernementele organisatie (ngo), OPCION. Zij steunen projecten in de dorpen van onze boeren. Behalve projecten op het gebied van landbouwproductie helpen ze ook met basisvoorzieningen, waar hier niet altijd geld van de overheid voor is. De komende 3 weken staan in het teken van een uitwisselingproject met joodse jongeren uit de Verenigde Staten. Zij hebben zelf geld verdiend en verzameld via hun gemeenschap. Ze komen helpen met het bouwen van o.a. sanitaire voorzieningen bij een school en een extra schoollokaal in 2 dorpen.

In de praktijk is de focus vooral op ‘uitwisseling’. De jongeren hebben in hun eigen woonplaats in de VS onderzoek gedaan naar migranten uit Guatemala. Hoe wonen ze, wat voor werk doen ze, wat doen ze in hun vrije tijd, hoe gaat het met ze. Dat kunnen ze vertellen aan de families in het dorp, waar veel mannen (illegaal) naar de VS zijn gegaan en weinig contact met de familie hebben. De jongeren leren op hun beurt over het leven in een dorp in Guatemala. Zodat ze straks de migranten in hun land met andere ogen kunnen bekijken. Daarnaast helpen ze met het werk. Hoewel het meeste en zwaarste werk door lokaal ingehuurde mensen wordt gedaan. Want jongeren zijn niet zomaar architecten en bouwvakkers. En het zorgt ook weer voor werkverschaffing hier.

Tijdens het voorwerk is er al een start gemaakt met de toiletten: zie voor (boven) en na (beneden)

Vrouwen in het dorp gaan voor de jongeren koken, en ja, dat moet dus koosjer zijn. Mijn baas organiseerde de cursus, maar hij had natuurlijk wel een assistent nodig, liefst een vrouw (want wat zou een man in Guatemala van koken af weten) en liefst een buitenlandse die een beetje lijkt op de Amerikaanse vrijwilligers. Bovendien kon hij wel een beetje hulp gebruiken bij het verzinnen van de menu’s. “Kip met rijst, bonen en tortilla’s. O nee, kip mag niet. Kippensoep. O nee. Marleen weet jij een gerecht zonder kip?”

De cursus was ontzettend leuk en een groot succes. De focus was behalve op koosjer koken ook op hygiëne in de keuken en het gebruik van schoon water. Want we willen natuurlijk niet dat die jongeren straks niet van de prachtige nieuwe wc’s af kunnen komen.

In de komende 3 weken komen er 4 verschillende groepen. Behalve dat ik straks ook ingezet word als inspecteur en raadgever in de keuken, vermoed ik dat ik de komende 3 weken druk zal zijn als vertaler, cultureel interpretator, vergeten-dingen-regelaar en jongeren opvanger... Het is een welkome afwisseling op het werk, ik ben benieuwd!

Voor het bouwen van een extra klaslokaal moesten een paar grote stenen weg geruimd worden. Met dynamiet natuurlijk...

Telenovelas en live soap in Guatemala

2009-02-10T16:31:00.015-06:00

kort verhaal
**de namen van de hoofdpersonen zijn gefingeerd om privacy redenen**

‘Mirada de mujer’ (De blik van de vrouw), ‘Los ricos también lloran’ (De rijken huilen ook), ‘Hasta que el dinero nos separe’ (Tot het geld ons scheidt), ‘Sin tetas no hay paraíso’ (Zonder tieten is er geen paradijs) en ‘Todos quieren con Marilyn’ (Iedereen wil met Marilyn). Het zijn populaire soaps in Guatemala. Elke avond zitten miljoenen mensen voor de buis naar hun Mexicaanse, Colombiaanse en Venezolaanse favorieten te kijken. Over het acteertalent van de ‘sterren’ zullen we het maar niet hebben. En nog een ding hebben de zogenaamde Telenovelas gemeen; de hoofdpersoon is bijna altijd een arm meisje van het platteland dat verliefd wordt op een rijke man uit de stad. Dat kan natuurlijk nooit een kans hebben, denkt heel Guatemala. Maar het is een soap, dus natuurlijk komt het goed. De hoop die de mensen hieruit putten, sleept ze door hun eigen dagelijkse ellende heen. Vooral op het platteland zijn de soaps heel populair.

Todos quieren con Marilyn (of zoals mijn baas zegt: ‘con Marleen’)

Uit het leven gegrepen: een Latin Love Story
Er kunnen veel problemen en gebeurtenissen in een mensenleven plaatsvinden, dat is hier in werkelijkheid vaker echt zoals in de telenovelas. Bij ons in de achtertuin heeft het afgelopen jaar een ‘live soap’ plaatsgevonden. Marcos, een vlotte jongen van 24 jaar kwam in het bewakershuisje achterin onze tuin wonen met zijn vriendinnetje Daisy. De details van hun leven kregen we altijd uitgebreid gerapporteerd. Hier volgen de verhalen van 2 jonge mensen op zoek naar hun geluk.

Marcos
Als 16/17 jarige was het Marcos gelukt om binnen een jaar 1 zoon en 2 dochters (tweeling) te krijgen. De moeder ging er vandoor met een rijke man en nam de kinderen mee. Ze wilde niet dat Marcos hen nog zag en ze verhuisden naar een andere stad. Hijzelf kreeg snel daarna een relatie met de jongere Daisy.
Toen de rijke man toch niet zo blij met de kinderen bleek te zijn en hen begon te slaan, probeerde de moeder de kinderen ter adoptie aan te bieden. En toen dat niet lukte dumpte ze hen bij hun vader. De kinderen knapten langzaam op van de schrik en waren erg blij met onze tuin, groot genoeg om te kunnen vliegeren en met bomen om in te klimmen.

Marcos in de tuin

Daisy
Daisy heeft geen makkelijke jeugd gehad. Na veel gedoe thuis werd ze als 15 jarige door haar ouders het huis uit gezet en ging bij Marcos wonen. Plotseling werd ze op haar 18e stiefmoeder van 3 kinderen. Dat ging niet altijd even makkelijk, maar ze deed alles om goed voor ze te zorgen. Zo af en toe kwam ze wel eens stoom bij me afblazen als ze er even tureluurs van werd.

Daisy past Marleens pak

Twee weken geleden werd ze door haar moeder naar huis gelokt, met het verhaal dat haar vader op sterven zou liggen. Vervolgens lieten ze haar niet meer gaan. Ze werd bij familie in een afgelegen dorp ondergebracht. Van de ene op de andere dag was ze weg. Marcos begreep dat zij zelf ook niet meer terug wilde komen. Ze wilde geen afscheid nemen van de kinderen en niks van haar spullen wilde ze nog hebben. Hij was er kapot van en de kinderen huilden. Wijzelf waren ook perplex.

En nu...
Volgens vrienden komen dit soort ‘gijzelingen’ door ouders hier vaker voor, inclusief de smoes van de zieke vader. Als buitenstaander kun je helaas niks doen, zeker niet als de betreffende persoon niet aangeeft dat het niet haar keuze is.

Marcos doet zijn best om met hulp van zijn zus voor de kinderen te zorgen. Douchen en aankleden, kleren wassen (met de hand) en 3 warme maaltijden per dag maken. In Guatemala zijn dat dingen die een man vaak niet kan, mag of gewoon niet doet. Ineens zal hij wel moeten.

Giovani, Carín, ‘Beethoven’(Beto) en Melisa

Wat Daisy zelf echt wilde wist niemand. Achteraf gezien was het natuurlijk zwaar voor haar om voor 3 kinderen te zorgen, en was ze ook niet altijd tevreden over haar leven. Misschien wilde ze alles achter zich laten om haar leven vanaf nul opnieuw op te bouwen. En misschien keek ze liever telenovelas in de hoop dat ze ooit een rijke man aan de haak zou slaan...

Een onverwachte omkeer
Na een week dachten we dat het verhaal hier ophield en wilde ik het op de site gaan zetten. De hoop dat Daisy terug zou komen leek eigenlijk voorbij. Toen ik Marcos sprak en ernaar vroeg, zei hij dat hij overwoog nog 1 reddingspoging te wagen. Hij was niet overtuigd dat dit Daisy’s eigen keuze was en hij besloot er alles aan te doen om een moment met haar te kunnen zijn. Om te vragen wat er nou precies gebeurd was en haar vervolgens op Latino-dramatische manier duidelijk te maken dat hij haar terug wilde. Ik stelde hem voor om iemand van de kerk als bemiddelaar in te zetten. Daisy ging de laatste tijd graag naar de kerk, en als neutrale partij zou dat wel eens kunnen helpen de familie te overtuigen hem met haar te mogen laten praten. Het plan zou diezelfde middag uitgevoerd worden.

Aan het einde van de middag hing Marcos enthousiast aan de telefoon. De inzet van de kerk had geholpen en hij had met Daisy kunnen praten. Ze gaf toe dat ze onder dwang van haar ouders had moeten kiezen tussen hem of hen. Ze zouden alle contacten met haar voorgoed verbreken als ze terug naar Marcos zou gaan. Intussen was ze zelf niet gelukkig in het dorp waar ze zat, zonder water en licht (en dus ook geen telenovelas). Haar keuze had ze snel gemaakt toen ze de kans kreeg.

Iedereen is blij dat Daisy terug is. Toch is dit niet het einde van hun verhaal, of van de moeilijkheden en twijfels in hun leven. Want het is niet makkelijk om samen een manier te vinden te leven met de verhalen die je beide met je meedraagt.

Vandaar een voorlopig Happy end!

La Canasta Orgánica

2009-01-30T16:15:00.015-06:00

Broccoli, sla, een paar wortels, een avocado, een bos koriander, een selderie, een güisquil (ook wel: chayote) en een nog-nader-te-determineren bosje kruiden voor in de soep. Ziedaar een doorsnee inhoud van ons wekelijkse biologische groentepakket: La Canasta Orgánica (‘het biologische mandje’). Vooruit, de eerste paar keren waren de sla en selderie nog wel een beetje klein, maar inmiddels zijn we wat verder in het seizoen en is de oogst prachtig van formaat. Binnenkort zijn de aardappels, bloemkool en uien klaar voor de oogst, die de wortels en broccoli gaan aflossen. Die zijn bijna op namelijk. Het is maar een klein groentetuintje dat dienst doet als kraamkamer van onze bio-groentjes…

Sinds september zijn we lid van een groepje vrijwilligers dat zich sterk maakt voor de marketing van een biologisch groentepakket in Antigua. Het concept bestond al een jaar of twee, maar leidde een moeizaam bestaan. Sinds eind vorig jaar zijn we met een nieuwe ploeg enthousiastelingen en een paar nieuwe producenten aan de slag gegaan om dit idee nieuw leven in te blazen. De bedoeling is dat mensen een wekelijkse groentemand bestellen. Op basis van die bestellingen kunnen de boeren gericht zaaien en oogsten en zijn ze verzekerd van een redelijk inkomen. Op die manier steunen we lokale producenten en stimuleren we de productie van groenten zonder het gebruik van kunstmest en pesticiden, wat uiteindelijk beter is voor ons als consument, voor de vruchtbaarheid van de aarde, en natuurlijk voor het milieu. En daarnaast is het heel erg leuk om te weten waar je groenten precies vandaan komen, wie ze heeft verbouwd, en wat daar allemaal voor nodig is geweest. Wie kent tegenwoordig nog persoonlijk degene die zijn bloemkool heeft gezaaid en geoogst? (zie de producenten Rodolfo en Elena op de foto's bij deze tekst)

We zijn klein begonnen; op dit moment verkopen we gemiddeld 9 groentepakketten per week. Maar beetje bij beetje raken meer mensen geïnteresseerd. We hebben flyers en posters laten drukken en ik (Wietse) heb een website gemaakt waar allerlei informatie op staat. Er staat sinds vorige week een interview op een website van Antigua, en binnenkort verschijnen er artikelen in lokale tijdschriften. Kortom, de publiciteit begint te lopen en met een beetje geluk halen we ons target van 20 vaste klanten wel dit jaar. Ook heeft het eerste restaurant in Antigua inmiddels een deal gesloten om vaste afnemer van de bio-groenten te worden. Kijk, en dan schiet het lekker op natuurlijk.

En dan is het alleen nog wel een kwestie van de kwaliteit onder controle houden. Want het is wel leuk hoor, biologisch, maar ineens weet je ook weer waar dat bio-imago vandaan komt met van die zielige, verpieterde, vlekkerige groenten, die vol met beestjes zitten. En hoewel 95% van de producten er wel waanzinnig mooi uitziet, ben je veel klanten toch al snel kwijt als de broccoli een keertje vanzelf je groentemand uitloopt. Maar niet verder vertellen dit. Opstart probleempjes, gewoon opstart probleempjes…

Zie de Odin website voor een vergelijkbaar initiatief in Nederland!

De lancering van La Canasta Orgánica met een klein biologisch marktje (dec '08)

Groente in crisis?

2009-01-22T09:44:00.005-06:00

Het is stil in de fabriek. Januari is na kerst en oud en nieuw jaarlijks een lastige maand om de export op gang te krijgen. Op enkele bestellingen na, is er weinig vraag van de klanten. Elke januari is dat zo, dus we zouden daar op voorbereid moeten zijn. Wetend ook dat in februari alles weer goed komt.

Toch is het extra spannend nu. Hoe sterk zal de invloed van de economische crisis zijn? Wie eet er nog ‘luxe groente’ als er op het geld gelet moet worden? Of valt dat allemaal wel mee.....?

Bij deze even een terugkoppel moment. We zijn erg benieuwd naar jullie mening. Vul de enquete in de rechter kolom in!

Bedankt voor de hulp!

Biologisch en Fair Trade

2009-01-22T09:13:00.008-06:00

Vaak vragen mensen mij of de groente die we exporteren biologisch is. Het antwoord is helaas nee. Hoewel de groente ‘zo duurzaam mogelijk’ geproduceerd wordt, is het met peulen en bonen heel erg lastig om helemaal zonder pesticiden te werken.

Los daarvan is de vraag of het niet ook een beetje vreemd zou zijn: biologische peultjes uit Guatemala. Het idee van biologisch is toch ook een beetje dat van de seizoensgroente, eten wat je in je eigen omgeving het beste kunt verbouwen, in een gesloten kringloop zonder allerlei stoffen toe te voegen. In het kader van milieuvriendelijker produceren. Als je zulke milieuvriendelijke groenten vervolgens met een vliegtuig of boot de oceaan over stuurt, doet dat toch een beetje afbreuk aan het idee biologisch. En een grote lokale markt voor biologische producten is er hier (nog) niet.

Het bedrijf waarvoor ik werk onderscheidt zich wel van andere exportbedrijven in Guatemala omdat we zo milieuvriendelijk én zo mensvriendelijk mogelijk werken (waar de meeste bedrijven hier zich überhaupt niet mee bezig houden). Het lijkt erg op het Fair Trade systeem. Omdat we dat meer willen benadrukken, hopen we dan ook binnen korte tijd een Fair Trade certificaat te kunnen halen. Een nieuwe uitdaging! Dus dat wordt een volgende ronde van onderzoek en training van boeren.

Naast mijn werk zijn Wietse en ik samen met een groepje mensen uit onze stad sinds kort een klein landbouw project gestart voor de lokale markt: een ‘biologisch groente pakket’, met seizoensgroente van een groepje boeren in Guatemala zelf: La Canasta Orgánica! Tja, we blijven toch een stelletje Wageningers....

Over dit project gaat Wietse volgende week wat schrijven.....

Op bezoek bij een aantal van onze boeren met mama en Arend, december 2008

Sinterklaas en Duivelsverbranding

2008-12-09T09:26:00.008-06:00

Hoewel de pepernoten die voor ons uit Nederland meegesmokkeld waren erg populair zijn bij vrienden en collega’s, blijft men het sinterklaasfeest en vooral de zwarte pieten in Spaanse pakken uit de koloniale tijd maar raar vinden. Interessant, dat wel, maar erg onbegrijpelijk. Het is moeilijk aan een buitenstaander uit te leggen wat nou precies de emotie van het feest is, terwijl het voor ons toch zo vertrouwd is.

Hoewel we beiden de afgelopen jaren niet heel actief Sinterklaas gevierd hebben, blijkt het toch wel een gevoel van geborgenheid en nostalgie op te wekken. Zelf als je midden in de zon zit, mis je Sinterklaas. Want op wat pepernoten na, helaas dus geen Sinterklaas voor ons dit jaar.

Andersom werkt het ook. De feesten en gewoontes van hier zijn niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Soms ontgaat ons de emotie een beetje of begrijpen we überhaupt de bedoeling niet helemaal. Terwijl andere gebruiken en gewoonten juist veel meer tot de verbeelding spreken. Gisteren (7 december) was er zo een: duivelsverbranding.

Duiveltjes te koop op straat

Duivel van 11 meter hoog die werd verbrand in Guatemala stad

De duivel staat oorspronkelijk symbool voor al het negatieve in het leven. Alles wat het afgelopen jaar niet goed is gegaan, slechte gezondheid, economische problemen of een mislukte liefde. En alles wat niet goed gegaan is kan je maar beter als schepen achter je verbranden, volgens de Guatemalteken.

Overal op straat waren papieren duivels te koop die ’s avonds om 6 uur verbrand werden met een hoop vuurwerk erbij. En wie het nodig vond verbrandde alles waar nare herinneringen aan zaten. Tegenwoordig is men niet meer zo strikt in de symbolische functie van de duivel; verbrand rustig alles wat je niet meer nodig hebt. Alle troep het huis uit, zodat het nieuwe jaar straks fijn met een schone lei begonnen kan worden. Dat zou op zich wel iets voor mij zijn.... en waarschijnlijk voor wel meer Nederlanders die in een jaar tijd nogal wat nutteloze dingen verzamelen. Of bijvoorbeeld alle Sinterklaas cadeaus die je toch niet nodig blijkt te hebben gelijk maar in de fik? ;-)

1 Jaar

2008-11-27T14:22:00.005-06:00

1 jaar geleden vertrokken we naar Guatemala. Vol verwachtingen, dromen en ideeën. Inmiddels is Guatemala echt ons thuis geworden. Hoe gaat het nu met ons, wat hebben we bereikt en wat hopen we in de toekomst te gaan doen? Marleen interviewt Wietse en Wietse interviewt Marleen!

Marleen vraagt aan Wietse:
Wietse wat vind jij het leukste aan Guatemala?
Hahaha o god, hahaha. (heel lang stil). Het landschap en het weer. (Wat een saai antwoord zeg) Maar het is echt mooi hier. Ja echt, het landschap.

Waar erger je je het meest aan, nog steeds wel eens?
Pissende mannen op elke straathoek (oooh die had ik ook). En verkeerschaos, en stroperige bureaucratie.

Wat is je nieuwe lievelingseten?
Alles met tortillas en avocado.

En wat vind je het allerviest?
Qua eten? Naast de pissende mannen bedoel je? (Ja, bijvoorbeeld) Eh zoete zompige tamales (in maïsbladeren gestoomde maïs massa), dat is echt walgelijk. En mensen die afval op straat gooien. Guatemalteken zijn eigenlijk echt slecht opgevoed wat dat betreft.

Wie en wat mis je het meest uit Nederland? (maximaal 20 mag je)
Belgische speciaal biertjes, vrienden in het algemeen, oude kroegbuddies, qua eten het bier (ja Wietse dat had je al gezegd)....enneh.... Te voet naar de supermarkt. De geregeldheid en veiligheid van alles.

Waar ben je trots op (van wat je afgelopen jaar gedaan hebt)?
2 overwinningen op de Guatemalteekse bureaucratie, nl het krijgen van autopapieren op mijn naam en een nieuw nummerbord, zonder smeergeld te betalen. Verder toch wel het opbouwen van een netwerk in een nieuw land. En dat ik Spaans heb geleerd!

Het belangrijkste dat Wietse heeft geleerd afgelopen jaar is..... (dieptevraag):
In de categorie culinair: ceviche maken (visschotel).
In de categorie communicatie: spaans leren.
In de categorie survival: een beetje de weg leren kennen in Guatemala stad.

Wat hoop je komend jaar te gaan doen?
Leuk werk vinden in Guatemala, o ja en eerst promoveren natuurlijk.

Wietse nu moet jij andere vragen bedenken, anders wordt het saai, ok?

Wietse vraagt aan Marleen:
Goed dan,

In de categorie goede voornemens: Gaan we ooit nog op Salsa-les denk je?
Die ene les die we hebben gedaan was een groot succes. Helaas zijn we alweer bijna vergeten hoe het moest; de vorige keer dat we gingen oefenen hebben we nog bijna ruzie gekregen, hehe. Ik wil nog wel een keer denk ik. Het ligt eigenlijk een beetje aan jou... Wat denk jij? (Euh, ja, we zouden het nog wel eens kunnen proberen ja. Een keertje...)

Wat is jou het meest bijgebleven aan je werk afgelopen jaar?
In mijn werk... euhm ... toch wel de dag van de certificering (globalgap) waarop alles natuurlijk een beetje op zijn ‘latinos’ ging en dus extra spannend werd. En dat het uiteindelijk toch allemaal goed kwam. En de reis naar Europa met mijn Guatemalteekse baas was heel bijzonder en leerzaam.

Wie krijgt de prijs voor de meest behulpzame Guatemalteek?
Alberto, mijn baas. En de schoonmaakster (Claudine). (Waarom Alberto? de schoonmaakster snap ik wel) Alberto is echt een soort extra vader voor ons, heeft echt met heel veel dingen geholpen, denkt veel mee en is gewoon erg zorgzaam.

Wat is hier een gat in de markt?
Bladerdeeg. Echte lekkere chocolade die niet alleen maar naar suiker smaakt (en meel). Hoe heet zo’n ding ook alweer dat ze in NL in de auto’s hebben. Een TomTom! Of gewoon een goede wegenkaart zou al fantastisch zijn.... Parodontax tandpasta moet trouwens nog even bij de lijst van dingen die ik mis. En mozzarella die niet naar plastic smaakt.

Hoogte en dieptepuntjes overig:
Hoogtepunten: alle lekkere tropische strandweekendjes (o ja...), en aan het meer (van Atitlan). Dat je moeder langskwam. En Dirkje. En dat we afgelopen weekend bij Dirkje in Honduras zijn geweest! En dat Joost op stage is geweest hier.
Dieptepunt: amoebes die niet weg wilden. (tja dat spreekt wel voor zich verder). O, ja tuurlijk, dat ik nog steeeeeds geen rijbewijs heb gekregen... bureaucratisch gedoe. Maar het komt echt! Hoop ik....

Vond je het een leuk interview? (Ja hoor ik heb echt mijn hart kunnen luchten) Ah mooi, ik ook.

Dirkje, Marleen en Wietse in het voetbalstadion van Santa Rosa de Copan, Honduras (afgelopen weekend)

Todos los Santos en Día de muertos

2008-11-02T21:24:00.006-06:00

“Ik hèèèèèèèb hier een brief voor me moeduuuuur, die hoooog in de heeeemel iiiiiiiiis!”

Menig dronken studentenavond wordt al meebrullend met deze plaat (De Vlieger van André Hazes) beëindigd. De dramatiek van het nummer, van een jongetje dat via zijn vlieger een brief naar zijn overleden moeder wil sturen, klinkt door in de inmiddels schorre stemmen. Hier in Guatemala kennen ze het concept van de vlieger en de brief maar al te goed. Maar niks dramatisch: feest!

Op 1 en 2 november viert Guatemala Allerheiligen en de Dag van de Doden. Het is een dag om de overledenen te eren. Dat is hier niet iets heel treurigs. De dood is voor veel mensen vaak zo dicht bij en telkens om hen heen, dat het beter lijkt om de dood te vieren dan er bang voor te zijn. Voor deze dagen worden de kerkhoven schoongemaakt en in vrolijke kleuren geverfd, en versierd met bloemen en slingers. Mensen bereiden eten voor zichzelf en voor de doden en gaan met hun familie naar het kerkhof om daar te eten, muziek te maken en te dansen op de graven. En de belangrijkste activiteit van de dag: vliegeren!

Mensen geloofden al lang geleden dat ze via de vlieger met de overledenen konden communiceren en lieten op die speciale dag van de doden hun vlieger op. Tegenwoordig is het vliegeren uitgegroeid tot een groot vliegerfestival dat op 2 plekken in Guatemala gevierd wordt. De vliegers zijn enorm, deze zogenaamde ‘bariletes gigantes’ (de grootste van 25 m doorsnede) waar vooral groepen jongeren weken mee bezig zijn om ze te maken. Want behalve een goede vlieger die lekker vliegt is het ontwerp tegenwoordig heel belangrijk. Er wordt een prijs uitgereikt voor de mooiste vlieger.

De jongeren kiezen actuele thema’s die ze uitbeelden op hun vlieger. Bijvoorbeeld de migratie van jongeren naar de Verenigde Staten, milieuvervuiling en het verliezen van traditionele Maya cultuur. Wij vonden de vliegers heel indrukwekkend. Het was een bijzondere dag om met collega’s en vrienden in de stralende zon vliegers te kijken en speciale hapjes te eten op het kerkhof.

Het vliegeren zelf ging iets minder. De wind was niet sterk genoeg om alle grote zware vliegers de lucht in te krijgen. De meeste kwamen na een dappere poging weer snel naar beneden zeilen....wat voor de Guatemalteken geen teleurstelling bleek te zijn trouwens. Er werd het hardst gejoeld als er weer een vlieger neerstortte.....

Kijk zelf!

Limpieza es Salud

2008-10-13T19:53:00.011-06:00

“Reinheid is gezondheid.” De truck rijdt rond op de grootste afvalberg van heel Centraal Amerika om haar vieze lading te storten. Tientallen mensen verzamelen zich rondom te truck om een stukje mee te pikken van haar smerige lading. De omgeving is bepaald niet rein, en ook absoluut niet goed voor de gezondheid. Maar voor hen is het afval een bron van bestaan. En ach, een zekere dosis ironie is de Guatemalteek niet vreemd.

Afgelopen donderdag ben ik (Wietse) op excursie geweest naar de ‘basurero’ oftewel de vuilnisbelt van Guatemala stad. Guatemala is een bergachtig land met veel kloven en ravijnen, en ook de hoofdstad wordt doorsneden door diepe breuken in de aarde. Een van die ravijnen doet dienst als afvalputje van de stad.

Afval wordt niet gescheiden ingezameld, en op de vuilnisbelt valt dus nog van alles te vinden dat recyclebaar is. Plastic, papier, metaal, eten, rubberbanden. Alles. Dit uitzoeken van herbruikbaar materiaal wordt gedaan door zogenaamde ‘guajeros’ die letterlijk met gevaar voor eigen leven tussen de vers gestorte rotzooi zoeken naar alles dat verkoopbaar is. Jaarlijks wordt er zo’n 1950 ton afval op de basurero gestort, een dikke 5 ton per dag. De guajeros weten hier zo’n 25 a 30% van te recyclen, wat gezien de omstandigheden nog een best aardige prestatie is eigenlijk.

Een overzichtje van een klein(!) stukje vuilnisbelt. Rechts komen trucks met nieuwe zooi aanrijden, dat op het platform in het midden wordt uitgezocht. Bruikbaar materiaal wordt op hoopjes aan de rand van het ravijn (onderin) verzameld. Links zie je bulldozers de niet-recyclebare resten over de rand kieperen. Klik op de foto voor een grotere weergave.

De opbrengst van het uitgesorteerde afval varieert nogal, maar de dagopbrengst schommelt zo tussen de 25 en 60 Quetzal (ongeveer delen door 10 voor euro’s). Dit is niet eens het allerlaagste inkomen in het land, maar de werkomstandigheden zijn dan ook hopeloos. De afvalberg is instabiel en ligt in een ravijn. Elk regenseizoen gebeuren er ongelukken omdat stukken van het ravijn en/of de afvalberg instorten, met alle gevolgen van dien. Ook is er sprake van gasvorming (methaan) in de berg, waardoor bellen ontstaan en hele trucks ineens weg kunnen zakken.

Dat methaan was trouwens ook de oorzaak van een gigantische brand in 2005 die de autoriteiten eindelijk heeft doen ingrijpen in deze ‘hel op aarde’. Er is een muur om de basurero heen gebouwd en sindsdien mogen alleen nog maar geregistreerde guajeros de vuilnisbelt op. Kinderen zijn niet meer welkom, en een hutje bouwen om op de vuilnisbelt zelf te wonen mag ook niet meer. In plaats daarvan is er een sloppenwijk om de vuilstort heen ontstaan waar de mensen nu wonen.

De praktijk is dat het nog steeds vrij gemakkelijk is om clandestien op de vuilnisbelt te komen. Probeer een gigantisch ravijn maar eens hermetisch af te sluiten. Het verhaal gaat dat op bepaalde duistere en afgelegen plekjes van de basurero lijken worden gestort van mensen die geen geld hebben voor een begrafenis. Omdat die lichamen nog wel eens een horloge, ring of gouden kies hebben, wordt ook daar driftig gegrasduind. Alles voor die paar extra centen. Alles om te overleven in de stadsjungle van Guatemala stad.

Gelukkig zijn er een aantal organisaties die zich het lot van de mensen op en om de basurero aantrekken. Een daarvan is Camino Seguro, die de excursies naar de basurero leidt, en waar een aantal vrienden van ons werken. Kinderen krijgen de kans op een beter toekomst door extra scholing, sport en creatieve therapie om ze te ondersteunen in hun emotionele ontwikkeling. Ook de moeders worden gesteund met opleiding en het opstarten van kleine ondernemingen. Hoewel de basurero zelf alleen maar verder groeit, is er voor de mensen van de basurero misschien wel een weg naar buiten, een weg naar een ander bestaan.

Klik hier voor de Google-map van de basurero. Zie hier voor een ander artikel over de basurero in het Engels, en hier in het Spaans. En klik hier voor de recente en prijswinnende documentaire ‘Recycled Life’ die over de basurero gaat.

Gieren blijken overigens weinig praktische of ethische bezwaren tegen de basurero te hebben.

De Bruiloft van Vilma en Elmar

2008-10-01T12:21:00.021-06:00

(Marleen schrijft: )
Afgelopen zaterdag ging mijn collega Vilma trouwen met haar vriend Elmar. We waren uitgenodigd voor de bruiloft in de kerk en voor het diner achteraf in een feestzaal in hun dorp. Het was een gezellige dag, en weer een interessante culturele ervaring.

Het feest begon eigenlijk al van tevoren met een vrijgezellenfeestje op het werk, met allerlei dubbelzinnige spelletjes. Het doel daarvan, behalve de lol, was uit te zoeken of de bruid niet stiekem al zwanger was, wat haar woorden tijdens de huwelijksnacht zouden zijn en of ze eigenlijk wel wist wat er tijdens die huwelijksnacht moest gebeuren. Oeioeioei dat leverde rode wangen op! Met dank aan mijn eigen vrijgezellenfeest kon ik nog het spel “Ezeltje Pik” bijdragen, waarbij in plaats van de staart van de ezel, een ander lichaamsdeel op de goede plek terecht moet komen (zie de foto voor een demonstratie).

'Ezeltje Pik'

(Wietse schrijft: )
Ondanks de meligheid van tevoren, is het trouwen zelf een serieuze zaak in Guatemala. Het is niet alleen een romantisch verbond voor het leven, maar het betekent doorgaans ook dat de bruid het huis van haar ouders verlaat en met haar nieuwe man gaat samenwonen. En de kerk speelt natuurlijk een cruciale rol in het huwelijk, dat wordt beschouwd als een door God gegeven instituut.

De bruiloft van Vilma en Elmar was een evangelische (protestantse) bruiloft. ’s Ochtends was er eventjes voor de burgerlijke stand getrouwd, maar dat was slechts een voorwaarde voor het ‘echte’ kerkelijke huwelijk. Tot onze verrassing was de dienst in de kerk een zeer muzikale bedoeling. Denk niet aan orgelmuziek, of aan gospel-halleluja-gezang, maar aan langgerekte latino power-ballads met een zalvende boodschap. Elmar (de bruidegom) is normaal gesproken de zanger in de kerkband, maar nu waren het zijn bandgenoten die het bruidspaar toezongen en speelden. Dat het niet allemaal even zuiver klonk mocht de pret niet drukken.

Na een klein uurtje reli-pop kwam er een dominee aan het woord, die de beminde gelovigen nog even uitlegde wat het belang van het huwelijk is, en hoe het geïnterpreteerd dient te worden. Marleen en ik zaten op het puntje van onze kerkbank. Natuurlijk waren we zelf als jong getrouwd stel benieuwd of we nog een aantal nuttige dingen bij zouden leren over het huwelijk. Maar we waren vooral benieuwd wat de dominee zou zeggen over de rol van de man en vrouw in het huwelijk. Hoewel er langzaamaan aan de emancipatie van de Guatemalteekse vrouw wordt gewerkt, is de man-vrouw rolverdeling in de praktijk nog steeds behoorlijk ongelijkwaardig. Dat vertaalt zich in een zeer traditionele taakverdeling in huis, maar – veel erger – in huiselijk geweld en onderdrukking van de vrouw. Hoewel je dat Onze Lieve Heer niet kwalijk kan nemen, wordt die rolverdeling vaak wel gelegitimeerd met verwijzing naar het geloof waarin de man aan het ‘hoofd van het gezin’ wordt geplaatst, en de vrouw een ondergeschikte rol heeft. Hoe zou onze dominee daarmee omgaan?

Er volgde een nauwgezette uitleg waaruit bleek dat de man inderdaad weliswaar het ‘hoofd’ is van het gezin, maar niet ‘de baas’. De man is slechts een soort ‘voorzitter’ in het huwelijk. De man-vrouw rollen zijn functioneel verschillend, maar uiteindelijk gelijkwaardig, aldus de dominee. Onderwerping hoort ook zeker bij het huwelijk, maar dan wel aan elkaar, en vooral aan God. En aangezien voor God man en vrouw gelijkwaardig zijn, mag je als man niet de baas spelen over je vrouw. Kijk eens aan, dat viel ons niks tegen. Uiteindelijk is God de enige die de baas mag spelen. En dat verklaart dan misschien weer waarom het godvrezende bruidspaar er een tikkeltje nerveus bijzat tijdens de dienst.

Vilma droeg een traditionele geborduurde jurk in vele kleuren typisch voor haar dorp, maar wel met een witte sluier. Een leuke combi van inheemse invloeden en christelijke rituelen.

Na afloop van de dienst ging de hele stoep in optocht naar een feestzaaltje, waar warm eten met rijst en tortillas klaar stond, en een joekel van een bruidstaart als toetje. En na de taart was het feestje weer klaar. Guatemalteekse protestanten drinken en dansen niet, met als voordeel dat het bruidspaar al vroeg aan haar bruidsnacht kon beginnen. Aangezien de versgehuwden – als het goed is – voor het eerst met elkaar het bed zouden delen, is het misschien maar beter ook dat ze nog een beetje helder van geest waren.

Bruidsmeisjes

Rijles

2008-09-08T08:59:00.004-06:00

Het wordt tijd dat ik het eindelijk eens leer. Mijn favoriete excuus het verkeer is te onoverzichtelijk hier geldt nu niet meer. Intussen is het asociale en onnozele rijgedrag van de Guatemalteek voor mij eigenlijk normaal geworden. Ok, het is hier vast niet de veiligste plek op aarde om te leren, maar je moet er iets voor over hebben om onafhankelijker te kunnen zijn en buschauffeurs die als gekken langs ravijnen scheuren te kunnen vermijden. Oplossing: ik ga leren autorijden.

De meeste mensen leren hier rijden van een vriend of familielid, je zet gewoon de knipperlichten aan, en rijden maar. Tot je het op een gegeven moment, na een paar uurtjes, wel ongeveer kunt. Dit verklaart waarom veel mensen de verkeersregels niet kennen. Veel mensen hebben überhaupt geen rijbewijs, en als ze door de politie worden aangehouden lossen ze het probleem met geld op. Het leek me voor mijn eigen veiligheid wel handig om 1) de lokale regels te leren en 2) straks ook echt een rijbewijs te hebben. Als buitenlander is het toch iets moeilijker om jezelf van de corrupte politie te redden.

Dus, op zoek naar een rijschool. Officiële rijscholen met betrouwbare instructeurs zijn er niet veel en lesauto’s bestaan hier niet. Een vriend hielp me zoeken naar iets wat toch geschikt was. Ik kwam uit bij een christelijke rijschool die garandeert ‘verrassingen als instructeurs met tatoeages, ongekamd haar of slechte manieren uit te sluiten’. Niet echt waar ik me zorgen over maakte, maar toch mooi meegenomen. De mevrouw aan de telefoon adviseerde me om 3 lessen van elk 5 uur te nemen, dan kon ik daarna kiezen of ik examen wilde doen of gewoon direct het rijbewijs kopen. Dat laatste is iets duurder, maar geeft wel 100% slagingskans, haha.

Klein probleempje waar ik nog wel tegenaan liep is dat ik officieel resident van Guatemala moet zijn om hier een rijbewijs te kunnen halen/kopen. Maar gelukkig kon er na wat gezeur en met wat extra geld wel een speciale toestemming voor buitenlanders geregeld worden, of als ik dat liever wilde, het residentie document zelf via de zwarte markt (via de officiële weg kan dat namelijk jaren duren en het kost nogal wat). He wat fijn als mensen met je meedenken.

Afgelopen zaterdag heb ik mijn eerste les van 5 uur gehad. Afgezien van het feit dat mijn lesauto geen zijspiegels had (ongelukje) en er ook wat knoppen los zaten (ander ongelukje) was het een groot succes! Volgens de instructeur (goede manieren, geen tatoeages, netjes gekamd haar en ‘een beetje christelijk’) heb ik enorm talent en kan het rijbewijs alvast aangevraagd worden.

Volgende keer wel les in onze eigen auto denk ik....

Plannen naar de maan

2008-08-22T16:20:00.003-06:00

De trip met mijn baas in Europa is heel goed gegaan. Het belangrijkste resultaat is dat we met klanten en potentiële klanten een export programma voor het komende seizoen hebben gemaakt. Er zijn al groenten gezaaid die in september en oktober geoogst en geëxporteerd kunnen worden. Maar om daarna aan de vraag van de klanten te kunnen voldoen moeten we nu de volgende cyclus gaan zaaien. Omdat we nu beter weten wat de klanten willen, kunnen we nu makkelijker met de boeren afstemmen wat ze gaan produceren en wanneer het geoogst moet worden. Hoewel...het is iets ingewikkelder dan ik dacht!

De meeste boeren waar we mee samenwerken zijn Maya’s van de sub-groep Kaqchikel (er zijn 23 subgroepen in Guatemala en allemaal hebben ze hun eigen taal, religie en kleding). Zij geloven onder andere in een maïs god, die de mens heeft gemaakt uit maïs en die heel belangrijk is bij het bedrijven van landbouw. Tijdens het zaaien moet deze God vereerd worden. Vroeger ging dat vooral gepaard met de dagenlange consumptie van grote hoeveelheden gefermenteerde maïsdrank. Tegenwoordig gaat dat lang niet altijd meer zo. Tijden zijn veranderd. Zeker sinds de opkomst van evangelische kerk die alcohol verbiedt. Maar wat niet veranderd is, is dat de stand van de sterren en de maan beslissend zijn voor het moment dat er gezaaid kan worden. De Maya’s hadden al lang gelden heel precies uitgewerkte astronomische kalenders. Wat daar in ieder geval nog van over is: zaaien gebeurt altijd bij volle maan.

Maïs god van de Maya's

In Europa denk de gemiddelde boer anders over deze dingen, op de biologisch dynamische landbouw na. Daar hangt het vertrouwen in de goede oogst vooral af van goede zaden, (kunst)mest, bestrijdingsmiddelen en irrigatie op zijn tijd. Stuk voor stuk dingen die hier ook wel van belang zijn, maar toch kunnen wet niet zomaar aan die lokale tradities voorbij gaan. Als we de gebruiken van de boeren in de wind slaan denken ze dat de oogst bij voorbaat al verloren is. En als de oogst toch al verloren is, heeft het ook geen zin meer om nog goed voor het gewas te zorgen. Met als gevolg een grote kans dat het inderdaad niks wordt....

Dus er wordt flink op los gepland, met de maankalender erbij. Baat het niet, dan schaadt het niet. En als de maan een beetje haar best doet kunnen onze peultjes al in september voor het eerst in Nederland gekocht worden!

Fort Europa

2008-08-07T01:08:00.005-06:00

“Kent u deze man?” vraagt een lange man met een luid en duidelijk Brits accent me. Naast hem, 2 koppen lager, staat Alberto.
“Ja, hij is mijn baas zeg ik. Is er iets mis?”
Ik word meegenomen door de Londense douanebeambte, mij baas moet achter blijven. Zijn paspoort is afgepakt.

“Hebben jullie een relatie?”
“Ja hij is mijn baas. Nee verder niet. We zijn allebei getrouwd, maar niet met elkaar dus nee. Nee, ik snap het, dat zou dan nog best hebben gekund zegt u, maar dat is niet zo. Ik woon in Guatemala, en ik ben Nederlands, dat klopt. Ik spreek Guatemala taal? Ja, Spaans is het eigenlijk gewoon, dat wist u niet, dacht ik al. Wij zijn hier om klanten te bezoeken. Dat is de eerste keer ja. Onze klanten zijn al wel eens bij ons geweest. Waarom we niet gewoon kunnen bellen? Nou ja, we komen ook kijken wat onze klanten doen, zodat wij dat ons beter voor kunnen stellen, en dan ons werk voor hun kunnen verbeteren. U snapt niet waarom dat nodig is? Mijn salaris, waarom wilt u dat weten? Van mijn baas weet ik het niet precies. Wat is nou eigenlijk het probleem? Is er iets mis? U begrijp nog niet helemaal waarom hij nu hier moet zijn, maar van mij kan het u niks schelen verder, wat ik hier doe, zegt u. Mijn paspoort kunt me niet afnemen, en dan van hem dus wel bedoelt u?”

Zucht.... het valt niet mee om als Latino Fort Europa binnen te komen, en te blijven. De rij EU paspoorten was ik zo door. Met een half oog keek de douanier even naar de foto, het was geen stempel waard. Zelfs geen goedenavond of andere begroeting kon er af. De rij “andere paspoorten” ging duidelijk minder snel. Dan maar vast de bagage halen. Een half uur later had ik onze bagage al lang gevonden en een paar rondjes gelopen, nog steeds geen Alberto. Nog maar een rondje lopen, kijken of hij ergens een winkel in gegaan is ofzo, je weet nooit wat hij op zijn weg tegen komt. Door de voor ons normaalste dingen kan hij soms enorm geobsedeerd zijn, hadden we al gemerkt zijn eerste week in Nederland. Snacks die je uit de muur kunt trekken bijvoorbeeld. Zijn eerste Nederlandse woorden waren ‘lekker’, ‘kroket’ en ‘bamischijf’. Heel lang kan hij staan kijken naar hoe mensen aan komen lopen, het muntje in de gleuf gooien en hun snack in hun mond stoppen terwijl ze al naar een trein beginnen te rennen. Hij blijft socioloog. Zijn tempo ligt een stuk lager dan dat van mij, dat ook, dat moet ik niet vergeten....
Maargoed, Zo lang was die rij toch ook weer niet? O shit, als hij de douane maar doorgelaten wordt!

Als ik tegen de richting in de douanepoortjes weer door probeer te gaan, intussen een kleine Guatemalteek spottend, word ik tegen gehouden. Terwijl ik weg gestuurd word en mijn hoofd nog een keer omdraai, zie ik hem. Tegen een lange man in uniform opkijkend, iets druk gebarend uit proberen te leggen. Dan ziet hij mij ook. Ik zie hem opgelucht zuchten en wijzen.

Onze verhalen kwamen overeen zegt de beambte. Hij bedoelt dat hij het Latino engels van Alberto totaal niet kon volgen, maar niet denkt dat hij echt gevaarlijk is. Nu ik hem onze tickets van Londen naar Parijs en van Parijs naar Amsterdam heb laten zien, gelooft hij dat Alberto ook echt weer Europa uit zal gaan over 2 weken. Na overleg met zijn chef hebben ze besloten dat Alberto precies de 4 dagen in Engeland mag blijven die we gepland hebben en geen dag langer. Hij krijgt een aantekening in zijn paspoort waaruit we kunnen opmaken dat hij na die 4 dagen dan zo ongeveer vogelvrij zal zijn in de UK, mocht hij toch nog hier blijken te zijn. Nou Europa, here we come!

Even later aan een Engels ontbijtje is Alberto weer van de schrik bekomen....

En nu hebben we het dus over mensen. Maar met groenten gaat het ongeveer hetzelfde. Tenzij je je papieren heel netjes geregeld hebt, heb je een grote kans dat je het fort niet inkomt. Of je moet door een blondine gered worden natuurlijk. Jullie begrijpen dat ik vanaf nu de status van bescherm engel heb.

In Nederland

2008-07-29T09:26:00.007-06:00

Parasieten

Al een paar weken liep ik met parasieten rond: last van al mijn ingewanden, misselijk, duizelig, weinig kunnen eten en als gevolg algeheel slap en chagrijnig.... 2 onderzoeken en daarop volgende kuurtjes in Guatemala hadden niet geholpen. Jammer, want andersom kon het ook: Wietse kwam als verassing juist van 2 parasieten tegelijk af. Hij liep al een tijd met gevoelige darmen, waarschijnlijk omdat hij ooit in India of Peru iets opgelopen had. Maar dat was dus ineens ook weg na een kuurtje tegen een Guatemalteekse diarree.

De standaard medische keuring op Schiphol kon bij mij niks vinden en stuurde me direct door naar de tropenarts van het AMC. Dat werd een paar dagen poep verzamelen en uiteindelijk gewoon met de post opsturen naar het AMC. Dat is toch een beetje een gek idee, als je dan die envelop in de brievenbus stopt....

Wat het nou precies geweest is weten we eigenlijk niet zeker. Ook het AMC kon niks met zekerheid zeggen. Waarschijnlijk heb ik een te lage dosis medicijnen gehad, of een parasiet die erg moeilijk te vinden is. Maar gelukkig heeft een korte power-kuur (hoge dosis anti-biotica in korte tijd) geholpen en is het nu wel, eindelijk, na 2 maanden over.

GFT

Er komt een moment waarop je het gewoon zat bent. Tuurlijk, het hielp dat er ruim twee weken na ons stranddagje nog steeds zand uit mijn haar kwam. Beetje warm ook wel in de zon, terwijl het in de Guatemalteekse regentijd juist weer onwijs lang duurt voordat je haar droog is. En ik vond het ook behoorlijk irritant dat mensen er steeds vanuit gingen dat ik een hippie was die natuurlijk wel drugs wilde kopen of verkopen. Waarom heb je anders van dat gekke haar?

Maar uiteindelijk was het gewoon ’s avonds in bed, starend naar het plafond dat ik het wist: het gaat eraf. De juffrouw van de Blokker die me hielp bij het uitzoeken van een tondeuse reageerde wel wat verbouwereerd. Ze was het er niet echt mee eens geloof ik. Maar mijn besluit stond vast.

Marleen en de tondeuse waren onverbiddelijk, het resultaat was aangenaam verfrissend. En de dreadlocks? Die liggen keurig bij het GFT.

Summertime

2008-06-12T10:41:00.006-06:00

De laatste boontjes en courgettes van de boeren worden geoogst en er begint nu een rustiger periode. Doorgaans is de zomer (bij ons winter) een tijd van weinig bestellingen. Dat komt onder andere omdat Europa dan haar eigen groenten productie heeft, en dat is dan goedkoper. Tegelijkertijd is het door de regen vaak ook moeilijk om de hoge kwaliteit groente die we nodig hebben te oogsten. Water is goed voor het groeien, maar niet rond de oogsttijd: te grote kans op schimmel en insecten. En daarmee ook weer een hoger risico dat boeren extra pesticiden gaan gebruiken... Liever wordt er iets later in de zomer gezaaid om veilig te kunnen beginnen met oogsten in september.

Een aantal collega bedrijven hebben de deuren al voor een paar maanden dicht gegooid. Op Aj Ticonel wordt er hard gediscussieerd wat we gaan doen. Afgelopen jaren is er in de zomermaanden verlies gedraaid. Dat kunnen we er nu niet meer bij hebben. Zijn de bestellingen die binnen komen genoeg om de fabriek in juli en augustus open te houden? Hebben we nog genoeg groenten in het veld om onze klanten te kunnen bieden? En kunnen we de hoge kwaliteit leveren die gevraagd wordt? Waarschijnlijk wordt dat erg moeilijk....

De laatste groenten komen binnen

De zomer wordt sowieso een rustiger tijd. Tijd om terug te kijken en om plannen voor de toekomst te maken. Het afgelopen half jaar zijn er grote stappen gezet, en daar zijn we heel blij mee. Maar er is ook nog heel veel te verbeteren...daarom gaan we de zomer werken aan lange termijn plannen. Er is bijvoorbeeld een Nederlandse investeerder geïnteresseerd in het bedrijf. Daar gaan we deze zomer mee om de tafel zitten. Dit lijkt een goede kans, maar het kan ook ingrijpende veranderingen voor het bedrijf betekenen. Erg spannend dus.

Ook gaan we een slag maken om onze marketing te verbeteren. Daarvoor zijn hulptroepen aangekomen: Joost, een oude bekende van ons uit Wageningen komt hier 10 weken stage lopen. Hij studeert bedrijfskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gaat ons helpen met het schrijven van een marketingplan. Het is voor hem een leuke kans om ervaring op te doen in het bedrijfsleven in een ontwikkelingsland, en om aan zijn Spaans te werken. En voor Aj Ticonel kan het ook een belangrijke input betekenen. Een professioneler marketing plan zou ons wel eens aan nieuwe, duurzame contacten kunnen helpen.

De maand juli zullen wij in Nederland zijn, voor vakantie. Wietse blijft ook de maand augustus nog in Nederland om een extra slag te slaan voor zijn proefschrift, dat in november klaar moet zijn. Met dank aan financiële ondersteuning van ICCO kan ook mijn baas Alberto over komen naar Europa. Samen gaan we (potentiële) klanten in Nederland, Engeland en Frankrijk bezoeken. We hopen dat we goede afspraken en een planning kunnen maken voor de productie van het komende jaar. Hiermee zouden we vervolgens weer met de boeren afspraken kunnen maken over hun zaaiplanningen en in september met een sterk programma en een volle fabriek kunnen beginnen.

Kortom, het gaat een rustige zomer worden, maar toch vol met nieuwe plannen voor het komende seizoen!

Strijd tegen de pesticiden

2008-05-27T17:42:00.010-06:00

Twee weken geleden vertelde mijn baas me dat we mee gingen doen aan een grote campagne tegen het gebruik van 2 heftige pesticiden (methamidophos en chlorothalonil voor de kenners). Deze pesticiden zijn verboden te gebruiken op exportproducten. Na toepassing blijft het spul 20-40 dagen actief en als je het als consument binnen krijgt kun je er op korte termijn onder andere misselijk van worden en hoofdpijn krijgen. Op langere termijn, bij regelmatige consumptie van deze bespoten groente of als je het binnenkrijgt tijdens het bespuiten van groente, kun je o.a. misvormde kinderen krijgen. Toch worden deze chemicaliën nog steeds wel eens gebruikt in Guatemala. Waarom?

Wanhopige boeren die hun gewas compleet opgegeten zien worden door het ongedierte en geen idee hebben wat ze eraan kunnen doen, grijpen als laatste reddingsactie nog wel eens naar de fles met gif. Vaak weten ze niet eens wat het spul met je kan doen.

De boeren waar wij mee samen werken weten dat het verboden is en ook gevaarlijk voor hun eigen gezondheid. En als er iets mis lijkt te gaan met hun planten, bellen ze ons of er een agronoom kan langskomen voor advies. Ten minste, dat hopen we. Zeker weten doen we het helaas niet. We werken hard om het de boeren te leren en eigenlijk ook om ze in de gaten te houden.

Veilig Peultje

Want dat zoiets ook uit de hand kan lopen bleek afgelopen week... in El Periodico stond een artikel uit de Miami Herald. 3 grote Guatemalteekse bonen exporteurs zijn beschuldigd van het smokkelen van producten met een te hoge dosis pesticiden. Smokkel omdat vergunningen en laboratorium testen vervalst waren. Bij een extra douane controle vielen ze door de mand. De 3 Guatemalteekse bedrijven en de Amerikaanse importeur die deze groenten bewust op deze manier bestelde worden vervolgd en tegen hen wordt straffen tot 155 jaar gevangenisstraf geëist.

Geschrokken boeren

Dat is schrikken. We kennen deze bedrijven (in ieder geval de dikke directeuren die in dikke Mercedessen rondrijden) en wisten hier niks van. De VS overweegt de grens voor elke boon uit Guatemala per direct dicht te gooien. Dit treft dus niet alleen die 3 bedrijven, maar ook alle andere exporteurs. Hoewel het in de toekomst ook een kans voor ons kan zijn, is nu vooral de schrik er.

De campagne tegen gevaarlijke pesticiden moet doorgaan, want dat is wel nodig. Onder bedrijven en boeren. We verspreiden het krantenartikel onder onze boeren en kondigen de voorlichtingsmiddagen aan.

Blijft de vraag nog: wat gebeurt er met de bonen die niet geëxporteerd worden? Die niet gecontroleerd worden maar gewoon, rechtstreeks van het land, ongewassen en niet gedesinfecteerd, op de markt om de hoek worden verkocht? Die worden gewoon verkocht, zonder enige controle. Daar verandert niks aan en niemand lijkt zich er druk om te maken.

Link naar het artikel (in spaans): http://www.elperiodico.com.gt/es/20080522/pais/55662/

De regens zijn gekomen

2008-05-22T09:20:00.012-06:00

Vroeger kon je de kalender erop gelijk zetten, zeggen ze. Half mei beginnen de regens. Tegenwoordig, met het broeikaseffect, klimaatverandering, El Niño, en La Niña weten ze het niet meer zo zeker. Maar het lijkt aardig te kloppen: na een lange droge en zonnige periode is het weer nu echt omgeslagen. Hoewel de ochtenden vaak nog redelijk zonnig zijn, hebben we 's middags en 's nachts regelmatig een stortbui. Het regenseizoen is aangebroken.

Voor de boeren van Marleen is het goed nieuws. Veel boeren hebben geen irrigatiesystemen en zijn dus afhankelijk van de natuurlijke regenval. Een regelmatige stortbui doet de productie goed. Ook voor de tuin is het goed nieuws. Het grasveld begon al aardig geel te worden, ondanks de driftige pogingen van onze tuinman om het gras te besproeien. Na elke regenbui lijkt de tuin opgelucht adem te halen en haar frisse, groene uitstraling terug te krijgen.

Helaas blijkt de Guatemalteekse infrastructuur verder niet echt aangepast aan de regens. De straat voor ons huis verandert bij elke flinke regenbui binnen 10 minuten in een kolkende rivier die een hele lading modder achter laat. Ook de stroom valt regelmatig uit als het een beetje begint te regenen en onweren. Het zal er wel mee te maken hebben dat de stroomdraden hier wat losjes over houten palen hangen, en massaal kortsluiting maken als ze nat worden. En bij de laatste regenbui kwamen we er achter dat het dak lekt. Over de volle lengte...

Het zijn maar kleine ongemakken. De regens horen er hier net zo hard bij als de prachtige zomermaanden. En de geur van een dampende tuin na een tropische regenbui maakt veel goed.

Warme peultjes over de toonbank

2008-05-12T11:23:00.001-06:00

Al een aantal weken wordt er flink hard gewerkt in de fabriek. Waren er in januari nog 10 vaste medewerksters in de fabriek (die niet echt omkwamen in het werk), zo staan er sinds vorige maand dagelijks rond de 50 vrouwen groenten uit te zoeken, te wassen en in te pakken.

Nieuw personeel vinden was niet moeilijk. Je hangt een spandoek aan hek met ‘personeel gezocht’ en de volgende ochtend om 7 uur staan er spontaan 50 mensen op de stoep die wel willen werken. Sollicitatiegesprekken hoeven natuurlijk niet langer dan 5 minuten te duren en mensen kunnen direct aan de slag. Dat was dus snel geregeld. Met de muziek aan en veel goede zin konden de bestellingen snel verwerkt worden. De peultjes vlogen als warme broodjes over de toonbank. En zo hebben we in april een omzet gedraaid die ver boven verwachting lag. Hoera!

Of we deze lijn vast kunnen houden is nog de vraag en blijft spannend. Bij het werken in een keten ben je afhankelijk van veel partijen en het is niet altijd makkelijk om die op elkaar af te stemmen. Zo waren er de laatste tijd wat veranderingen in de vluchten naar Europa, en de tijden waarop ze beschikbaar zijn voor onze groenten. Dat kwam mede doordat we nu grotere hoeveelheden moeten vervoeren. Die veranderingen verliepen niet altijd even soepel.

De groente wordt met onze truck naar het vliegveld in Guatemala stad gebracht. Van Guatemala wordt de vracht naar Miami gevlogen, waar een deel van de groente blijft voor klanten in de VS. De rest gaat door naar Londen of Parijs. Maar die overstap ging ineens niet altijd goed de laatste tijd. Vertragingen, waardoor de tweede vlucht gemist werd. Dan is het wachten op een volgende vlucht die beschikbaar is terwijl gefrustreerde klanten bellen waar hun bestellingen toch blijven. Of er wordt vergeten de groente in Miami even in de koeling te zetten terwijl het daar bloedheet is. En dan komen er ineens berichten van de klanten dat de peultjes bij aankomst een temperatuur van 30 graden hadden in plaats van de beloofde 12 graden.... oeps. Daar is waarschijnlijk weinig meer mee te beginnen.

Met een bezoekje aan ons transport bedrijf en de airline hebben we hopelijk wat problemen opgelost.... en kunnen we binnenkort weer zonder zorgen onze groente inladen.

Guatemala in het nieuws

2008-04-18T20:45:00.005-06:00

Er moet heel wat gebeuren wil er in Nederland iets in de krant komen over Guatemala. En als het dan iets is, meestal geen goed nieuws. Vooral veel sensatienieuws.

Afgelopen week een stukje, in de Telegraaf:

---
AARDBEVING VOOR KUST CENTRAAL-AMERIKA
SAN SALVADOR/GUATEMALA-STAD - Een zware aardbeving met een kracht van 6,1 op de schaal van Richter heeft dinsdag de Centraal-Amerikaanse landen Guatemala en El Salvador opgeschrikt. Het epicentrum lag voor de Guatemalteekse kust.

In de hoofdsteden Guatemala-Stad en San Salvador renden mensen angstig hun huizen uit, maar er zijn geen slachtoffers gemeld. Op verschillende plaatsen waren er stroomstoringen al gevolg van de beving.
---

De trillingen van afgelopen week waren íets heftiger dan de 'gewone trillingen' die hier wekelijks kunt voelen en binnen enkele seconden voorbij zijn en hooguit de tafels en ramen doen rammelen, maar verder gewoon niks aan de hand. Beter juist, zeggen ze hier. Vele kleintjes voorkomen 1 grote echte aardbeving.

Volgens de mensen in onze buurt is die 6,1 op de schaal van Richter niet waar. Dat zou gemeten en gemanipuleerd zijn door een Amerikaans station. Hier in de krant stond 5,1 (gemeten door een Guatemalteeks station), in een heel klein berichtje in een hoekje van de krant. Pompen de Amerikanen de boel inderdaad een beetje op voor het sensatienieuws, of probeert de Guatemalteekse overheid de boel wat minder heftig te laten lijken? Dat was op mijn werk de discussievraag van de dag. Klopt het wel dat er geen slachtoffers waren? De meningen verschillen erover, ik heb er nog geen antwoord op. Het nieuws was al snel weer overgewaaid.

Ander nieuws werd hier duidelijk wél groots aangekondigd. Wat je in Nederland wel eens in de krant leest over Guatemala, is het vreselijke geweld tegen vrouwen dat hier in de hoofdstad plaatsvindt. Bepaalde wijken in Guatemala stad zijn inderdaad gevaarlijk en worden gedomineerd door Mara’s (jeugdbendes). De moorden op vrouwen (bijna altijd betrokken bij Mara’s) wordt hier ‘femicidio’ genoemd. Jarenlang werd er weinig aan gedaan en nam het geweld steeds toe, de straffeloosheid was een enorm probleem.

Sinds 2 weken is er een doorbraak. Er is een wet aangenomen die geweld tegen vrouwen verbiedt. Dit is goed nieuws! Want hoewel met een wet de praktijk niet meteen verandert en we nog niet weten hoe/of die wet gecontroleerd gaat worden, is dit wel een ‘gereedschap’ voor vrouwen. Ze kunnen aangifte doen van geweld. Niet alleen vrouwen die betrokken zijn bij Mara’s, nee, alle vrouwen. Tot voor kort kreeg een man die een vrouw verkrachtte geen straf, als hij aanbood met haar te trouwen. Huiselijk geweld was een zaak tussen man en vrouw. Maar met de invoering van de nieuwe wet, is dat niet meer. Op het vermoorden van een vrouw staat 25-50 jaar celstraf. 5 tot 8 jaar voor psychologisch geweld. Er komen opvanghuizen voor vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel geweld. Daarom zijn we blij. Vele vrouwen die voor mensenrechten organisaties werken en hiervoor gevochten hebben, zijn uitzinnig. Dát stond hier nou in de krant, op de voorpagina, met een mooie foto erbij.

De ander z'n brood...

2008-03-30T22:06:00.002-06:00

Eindelijk is het echt binnen: het certificaat voor toetreding tot de Europese markt voor de modelboer en voor de fabriek. Hoewel het weinig lijkt is dit toch een mijlpaal voor ons. Er kan nu voor het eerst GLOBALGAP gecertificeerde groente naar Europa worden gestuurd.

In de praktijk is er nog meer aan de hand. Veel van de producten die wij verkopen worden ook in Kenia geproduceerd. Peultjes, sugar snaps, haricot vert.... Omdat Kenia dichterbij Europa ligt en de arbeid er goedkoop is, is dat een heftige concurrent voor ons. Wat in de Europse supermarkten ligt is meestal Keniaans product. Maar op het moment is Kenia een chaos en wordt er weinig geëxporteerd. Plotseling is er een peultjestekort op de Europese markt ontstaan.

Dat hebben we hier gemerkt: aanvragen van nieuwe klanten stromen binnen, zoveel dat er meer personeel in de fabriek moet komen te staan, dag en nachtdiensten gedraaid worden en de beperking niet meer bij de vraag maar het aanbod zit. De stap naar een hoge productie is heftig en er moet van alles gereorganiseerd worden. Klanten stellen eisen en willen we ze houden, dan moeten we nu vertrouwen gaan winnen. Werk aan de winkel dus!

Mijn gevoel is soms dubbel: terwijl de situatie in Kenia ellendig is, is dit voor ons goed nieuws. Wat heel normaal gevonden wordt in het bedrijfsleven. Voor mij is dat soms wel slikken....

Van Carnaval tot Pasen

2008-03-30T21:46:00.012-06:00

Guatemala kent 3 grote nationale feesten: Allerzielen, Kerstmis, en Pasen. Als een feest belangrijk is dan merk je dat hier. Los van al het vuurwerk op die dagen zelf, is de voorbereiding zeer grondig.
Pasen is net voorbij en het duurde hier een week. Semana Santa, Heilige Week dus. Maar direct na Carnaval, wat hier overigens nauwelijks leefde, zagen we de eerste tekenen van Pasen al. Regelmatig zagen we optochten voorbij komen. Vrolijk paars geklede katholieke mannen en vrouwen in weduwe look die in lange rijen loodzware beelden van Jezus aan het kruis voort sjouwden. Wekenlang, elke vrijdag en zondag. En hoe dichterbij de heilige week kwam, hoe langer en hoe mooier de optochten. En hoe vaker het hele verkeer in de stad stil stond niet te vergeten.

De laatste weken waren heel bijzonder omdat er overal ‘tapijten’ van gekleurd zaagsel en bloemen op straat werden gelegd. Mensen waren dag en nacht bezig met het maken van de tapijten, waar de processie dan in een paar minuutjes overheen kwam walsen. Maar dat geeft niet, het gaat om het ritueel en het samen bezig zijn.

Samen met Anne (Wietses moeder) die bij ons langs was hebben we Semana Santa al tapijt-spottend doorgebracht. En natuurlijk een uitstapje naar het strand niet ontbreken. Want de traditie is dat heel Guatemala naar het strand gaat met Pasen, dus dat konden we vanuit cultureel opzicht natuurlijk ook niet missen. We wisten de grootste drukte gelukkig te ontwijken. Toch vreemd zo’n zwart strand (zwart vanwege vulkanisch zand)....

Verder kwamen Dirkje en Ana in Semana Santa langs. Dirkje is een vriendin van me waarmee ik veel mee gedeeld heb: samen hebben we bij Hivos gewerkt, samen hebben we de postdoc in Nijmegen gedaan en, alsof het niet al genoeg was, tegelijk met ons is ze door ICCO uitgezonden, naar een organisatie in Honduras. Op 12 uur bus afstand van ons, wat dichtbij is volgens Latino begrippen. Dirkje nam haar Hondurese huisgenoot Ana mee. Geweldig om bij te kletsen en ervaringen uit te wisselen!

Een geslaagde Paasweek dus. Nu vol energie weer aan de slag want er wachten nieuwe klanten in Europa!